Реферати українською » Иностранный язык » Праблеми развіцця и функциянавання сучаснай беларускай терміналогіі


Реферат Праблеми развіцця и функциянавання сучаснай беларускай терміналогіі

>Праблемиразвіцця йфункциянаваннясучаснайбеларускайтерміналогіі

>Паводле сферивикаристаннялексікабеларускаймовипадзяляецци наагульнаўживальную йабмежаванагавикаристання. У складлексікіабмежаванагавикаристаннязвичайнаўключаюцьдиялектния,специяльния йжаргоннияслови. У палючаргуспецияльнаялексікападзяляецца натерміналогію,прафесіяналізми йнаменклатуру. Словатерміналогіявикаристоўваеццаў двохасноўнихзначеннях:

-Сістематермінаўпеўнайгалінинавукі,технікі чимастацтва, якаючиадлюстроўваеадпаведнуюсістемупаняццяў.Наприклад,терміналогіяеканомікі,мовазнаўчая,юридичнаятерміналогія. Убольшширокімсенсе словатерміналогіяўживаюць дляабазначенняагульнайсукупнасцітермінаўгетихгаліндзейнасці.

-Раздзелмовазнаўства, котрізаймаеццавивученнемтермінаў.

>Падпрафесіяналізмамізвичайнаразумеюцьслови йвирази,уласцівия мовипрадстаўнікоўякой-небудзьпрафесіі, сферидзейнасці.Прафесіяналізми йтермінискладаюцьпаняцце «>специяльнаялексіка». Алітерміниадрозніваюцца пеклопрафесіяналізмаўсістематизаванасцю,унармаванасцю,кадифікаванасцю.Прафесіяналізми ж частаз’яўляюццапаўафіцийнимісловамі,викаристоўваюццавузкімколамспециялістаў,пераважнаўгутарковимстилі йхарактаризуюццаемациянальнасцю, напр., уасяроддзікамп’ютершчикаў:вінда (>віндаўс),клава (>клавіятура),жалеза (>камп’ютер),знесцівінду (>удаліцьвіндаўс).Приметаемациянальнасціпринциповаадрозніваепрафесіяналізми пеклотермінаў, якимуласціванеемациянальнасць,дакладнасць,адназначнасць,наяўнасць суворавизначанайдефініциі (>азначення) йінш.

>Паняцце «>наменклатура»некаториядаследчикіразмяжоўваюць ізпаняццемтерміналогія,падкресліваючиабстрактнасцьпаняццяў йкатегорийтерміналогіі йканкретнасцьпрадметаў,якіяабазначаюццанаменклатурнимізнакамі, напр.,геграфічниятерміни раку,гара йгеграфічнаянаменклатура –назвиканкретних гір,рек.Некаториядаследчикіўключаюцьнаменклатуруў складтерміналогіі,падкресліваючиагульнияприкметитермінаў йнаменклатури.

>Принциповаезначенне длядаследаваннятерміналогіі йяемесцаўсучаснайбеларускай мови,утварення,упарадкавання й складунациянальнайтерміналогіі,узаемадзеянняпаміжагульнаўживальнайлексікай йтерміналогіяй травнівирашеннепитанняабсутнасціпаняцця «>термін».Спробивизначеннясутнасцігетагапаняццямаюцьглибокуюнавуковуютрадицию.Сяродмностваіснуючих пеклостаражитнагречаскайнавукічасоў Платонаазначенняўтермінаасноўнаемесцазаймаюцьтия,якіяадзначаюцьягосуаднесенасцьсастрогайдефініцияй йкваліфікуюцьтермін як знакспецияльнагапаняцця.

Убольшасцісучаснихлінгвістичнихдаследаванняўадзначаюццатаксамаприметидефінітиўнасці,сістемнасці,специяльнасцітермінаў,іхадрозненне пеклонаменклатурнихназваў йінш.

Усваейасновеприметидефінітиўнасці,сістемнасці,специяльнасцітермінаў нез’яўляюццапроцілеглиміпеўнимуласцівасцямагульнаўживальнихслоў. Так,приметадефінітиўнасці, якаючивияўляеццаўтим,штонавуковаеазначенневиступаенеад’емнайчасткайтерміна, пасваейсутнасціз’яўляеццатолькіспецифічнимпраяўленнемагульнихсуадносін «знак –абазначанае», «слова –значенне».

>Приметусістемнасцітермінаўсенсесуаднесенасціяго ізсістемайпаняццяўтаксаманельганазвацьпринциповаадметнайрисай упараўнанні ізагульнаўживальним словами.Яеадметнаяасаблівасцьзаключаеццатолькіўтим,штотерміни якслови числовазлученніпеўнайспецияльнай сфери (>навука,техніка,мастацтва йінш.)суаднесени ізсістемайпаняццяўгетай сфери, в тієї годину якпеўнаятематичная групаагульнаўживальнайлексікісуаднесена ізсістемайадпаведнихпаняццяўіншай сфери.Аднакприбольшдетальниманалізесемантичнайсуаднесенасцітермінаў,іхлексічнай йсінтаксічнайспалучальнасці,словаўтваральнихгнездаў йінш.вияўляюццаіхадметниярисиўпараўнанні ізагульнаўживальнимісловамі.

>Термін непроціпастаўлен пасваіхасноўнихприметахагульнаўживальнаму слову. Ігетапацверджана наматериялетихдаследаванняў, уякіхтерміналогіяразглядаеццаўскладзелітаратурнайлексікіўякасцінайважнейшага елементафункциянальнагастилюлітаратурнаймови, чисамастойнайфункциянальнайразнавіднасціагульналітаратурнайлексікі, чи безразмежаваннягетих двохпаняццяў й ізіхсінанімічнимвикаристаннем ізпаняццем «мованавукова-технічнайлітаратури».

>Аднакадрозненнетерміна пеклоагульнаўживальнага слова неабмяжоўваеццатолькіягоасаблівайфункцияй. Самагетаасабліваяфункция, якаючипраяўляецца, на думкудаследчикаў, у сферинамінациі (>галінинавукі,технікі,мастацтва…) йў сфериўживання (>вузкае коласпециялістаўдадзенайгаліни),накладваепеўнуюспецифіку наприродутермінаў якмоўнихзнакаў,сістемуіхутварення,сістемнуюграматичную йсемантичнуюарганізацию. Усувязі ізгетимзаканамернасцісловаўтварення,лексіка-генетичния,лексіка-граматичния,лексіка-семантичния йіншияпрацесихарактаризуюццаўтерміналогііпеўнайспецифікай,причим самагетаспецифікаўкожнайнациянальнай мовивияўляеццапа-свойму.

>Такімчинам,виказванні,штотерміни --гетатия жслови,справядліваетолькі наўзроўніагульнагападиходу таквирашенняпраблемиабуключенні чинеўключеннітерміналогііўсістемумови.

>Такіагульнипадиход таквизначеннясутнасцітермінаапраўдани йнеабходни длявизначеннятеаретичнихпринципаўхарактаристикі статусутермінаў якпеўнихзнакаў.Аднакен невиключаенеабходнасціўлічвацьспецифікутерміна, якаючизаключаеццаўтим,штогета слова (числовазлученне)саспецияльна-абумоўленимхарактарамдефінітиўнасці,сістемнасці,адназначнасціўскладзеўпарадкаванайтерміналагічнайсістеми,звязаним ізасаблівасцямісістеминавукових,технічних,мастацкіх йіншихпаняццяў.

>Сутнасцьдругога,принциповаіншагападиходу таквизначеннямесцатерміналогііўлексічнайсістемемови,заключаеццаўтим,што «>ўагульнай мовиняматермінаў якмоўнихзнакаў,регламентаванихрежимаміншайсеміятичнайсістеми,есцьслови,якіяз’яўляюцца папаходжаннітермінамі» (>Толикина, 1970, 63),штоазначаевилученнетерміналогіі замежилексічнайсістемиагульналітаратурнаймови.Паколькіўвинікутакогападиходутерміналогіявилучаецца замежиагульналітаратурнайлексікі, толагічназ’яўляецца як бмагчимасць йнеабходнасцьяе «>самастойнага»ўзнікнення йразвіцця,незалежна пекло стануразвіццялексічнай,словаўтваральнай,граматичнай йлексіка-семантичнайсістемимови. Така «>самастойнасць», у палючаргу,дапускаемагчимасцьсітуациі,калі мова ізразвітайлексічнай,словаўтваральнай,граматичнай,лексіка-семантичнайсістемамі нездольнавиконвацьфункциіперадачи йзахоўваннянавукова-технічнайінфармациі. Уприватнасці, нанекаторихнарадах папитанняхфункциянавання йразвіццянациянальнихмоў у годинникбилога СРСРдаводзілася годинахчуць пеклоудзельнікаў (малазнаемихнават ізіснаваннемтрадицийвикаристаннябеларускаймовиўнавучанні)абтим,штоцяжкаўявіць, як можнаперадацьнавукова-технічнияпаняцціўбеларускайтерміналогіі. Навялікі шкода,такіявиказваннідаводзіццакалі-нікалічуць йсення.Развітасцьсістемимовипригетим як б й непримаеццаўразлік.

>Приведзенаевишейвиказваннеабтим,што «>ўагульнай мовиняматермінаў якмоўнихзнакаў, аесцьслови,якіяз’яўляюцца папаходжаннітермінамі», можнапризнацьслушнимітолькіўдачиненні такхарактаристикітермінаў якелементаў,знакаўпеўнайтерміналагічнайсістеми, уякой янитолькі йздольнивиконваць палюнамінатиўнуюфункциюціфункциювираженняпеўнагапаняцця,адним словами,толькіўдачиненні такфункциянальнайхарактаристикітермінаў.Яно аніўякой заходивиражаегенетичнуюхарактаристикутермінаў,криніц,спосабаў йсродкаўіхмоўнагаафармлення.

>Непариўнаясувязьнациянальнайтерміналогіі ізадпаведнаймовайвиразнанаглядаецца наматериялебеларускаймови,причим як угістаричнимаспекце, то й насучасним етапіяеразвіцця.

яквядома,терміналагічнаялексікастарабеларускаймови XIV --першайпалови XVIIстагоддзяўразвівалася йфункциянавалавельміактиўнаўсувязі ізвикаристаннемяеваўсіх сферахдзяржаўнай,гаспадарчай,грамадскай,культурна-асветніцкай йіншайдзейнасці,паколькіюридична йфактичнастаражитнаябеларуская мова булаў тієї годинудзяржаўнаймовайВялікагакнястваЛітоўскага. Увинікуў їй булавипрацаванабагатая йразгалінаванаясістематерміналагічнихсродкаў, якаючиадлюстроўвалаасноўниянапрамкігаспадарчага,грамадскага,культурна-навуковагажицця:грамадска-палітичная йюридичная,сельскагаспадарчая,промиславая (>терміналагічнаялексікапромислаў),гандлевая,вайсковая, атаксамамовазнаўчая,математичная,астранамічная йінш.

Уприватнасці,фарміраваннеграмадска-палітичнай йюридичнайстаражитнайбеларускайлексікі булонайбольшраннім йінтенсіўним увинікуяевикаристанняўдзяржаўних, судновихустановах, узнешніхдзяржаўних йгандлевихсувязяхВялікагакнястваЛітоўскага.Актиўнаефарміраваннегандлевайстаражитнайбеларускайлексікіадбивалася із XVстагоддзяразам із бурхливимразвіццемгарадоў ізіхрамеснай йгандлевайдзейнасцю,узнікненнем буйнихмясцовихринкаў,центраміякіхбиліМінск (>па-тагачаснамуМенск,Менеск, дзевиразнапрасочваеццаетималогіяназви,непасредназвязаная ізвиключнайроляйгорадаўгандлева-еканамічнихсувязях)Брест,Віцебск.Гандлеваятерміналогіярасширалася йпадупливамзнешнягагандлюгарадоўВялікагакнястваЛітоўскага ізрастучимігарадаміРускайдзяржави, апасля розгромуТеўтонскагаордена -- ізЗахадам,празПрибалтику,причимафіцийнаеафармленнегандлевихсувязейажиццяўлялася набеларускай мови.Вайсковаятерміналогіястаражитнайбеларускаймовиінтенсіўнаразвіваласяўвинікутаго,штознаходзячисяўгеаграфічнимцентриЕўропи,насельніцтвуБеларусідаводзіласяпримацьудзел уважнейшихваеннихпадзеях XIV – XVIIIстагоддзяў.Сфарміраванаястаражитнабеларускаяваеннаятерміналогіяадлюстроўваладаволівисокіўзровеньразвіццявайсковайсправитаго години.

Доканцу XVIстагоддзяўсувязі ізтим,што Білорусь увинікуЛюблінскайунііаказаласяўскладзеРечиПаспалітай,пачинаеццаактиўнаяпаланізациябеларускага йўкраінскаганасельніцтваВялікагакнястваЛітоўскага, уприватнасці,адкритаяпаланізация школи.Беларуская мовапаступовастрачвае палюпоўнафункциянальнасць,вицясняеццапольскай йлацінскай ізафіцийнай сфери.

>Пералічаниявишейгрупистаражитнабеларускайтерміналагічнайлексікіатрималіўсучаснайбеларускайлінгвістицидаволіпадрабязнианаліз,чагозусімнельгасказаць, якгета аніпарадаксальна,аббольшасцігалінсучаснайтерміналогіі, якаючиўбеларускіммовазнаўстве нетолькі невивучалася, але й й неатримліваласістемнагаўпарадкавання йвикаристання. (>Апошняебезумоўназвязана ізабмежаваннемфункцийбеларускаймовиў сферахдзяржаўнага,грамадска-палітичнага,навуковага,еканамічнагажицця, увинікучаго наметанакіраванаеразвіцце йўпарадкаваннетерміналогіімногіхгаліннавукі,технікінакладваласямаўкліваязабарона,яно “незаахвочвалася”,адпаведниятерміналагічнияслоўнікі невидаваліся йг.д.).

>Такіяекстралінгвістичнияфактари, якзабаронабеларускаймови,Варшаўскімсеймам у 1696годзе йпазнейзабаронаяецарскімурадамРасіі,якіявиклікалібольшчимстагодніперапинак уразвіцціпісьмовайтрадициістаражитнабеларускай йсучаснайбеларускаймови,адмоўнаўздзейнічалі напераемнасцьразвіццялексікібеларускаймови.Некаториядаследчиківизначаюць угетайсувязінават стратупераемнасціпісьмовихтрадицийпаміжстаражитнай йновай,сучаснайбеларускаймовай.

>Відавочна,штоўнайбольшайступеніадмоўнаўздзейнічаўперапинакфункциянаваннябеларускаймовиўпісьмовай формі нафарміраваннетерміналогіі,паколькізамацаваннетермінаўадбиваеццаперш заўсеўпісьмовихтекстах.Здавалася б,штоабпераемнасцітерміналагічнайлексікіўтакіхумовахнаогулгаварицьнемагчима.Тим неменш,аналізадпаведнайтерміналагічнайлексікістаражитнабеларускагапісьменства йсучаснайтерміналогііканкретнихгалінвияўляевідавочнуюсувязь,штонаглядаеццанаватпри самимпершапачатковимсупастаўленні. Устаражитнабеларускіх словах держава,звичай,здрадца, лист,пильновать,позиченье,помста, пригін,пригонния люди, зварювання,сведка,умова,шибеница; ваги,важити,весец,гандель,гляк, гріш,жалезник, кошт,крам,крама, купець,купованье, мостове, мито,перекуп,померное,прибиток,продавати, промови, ринок,стадола,танний,уздоймом (>агулом),уторговати;аранье,ботвинье, жито,збожье, зерні, вилов (звіриний,пташний, рибний), селище,садиба,стайня; військо,воевник,наруч,начинье,зброястрельчая, люди ратні, рукавиціпанцеровие;будованье, буття,вапно,вихованье,гроши, стерня,зброя, істина, мова,небязпечность, особа, оборонця, паша, потреба,питанье,сведомость, скарб,скрага,утиск,якость ми безцяжкасцейпазнаемсучасниятерміниадпаведнихгалін.Больштаго,беларуси, як йіншия народи іздаўняйпісьмовайтрадицияй,сапраўдимогуцьганариццатим,штосучаснистудент (котрівалодаебеларускаймовай)можа безцяжкасцейчитацьпомнікістаражитнагабеларускагапісьменства. Учимжасакретзначнайступеніпераемнасцітерміналагічнайлексікіпризначнимперапинкуўразвіцціпісьмовайтрадициіўгетай сфери?

>Адказ нагетапитаннеможабицьтолькіадзін: унепадзельнайсувязітерміналогіі йагульнаўживальнайлексікі,пісьмовай йвуснайформаўкож-найнациянальнаймови, утимліку йбеларускай.Уласнаўгетим йзаключаеццадоказ такийнепариўнасці наматериялебеларускаймовиўгістаричнимаспекце.Будучизабароненай упісьмовай формі йўафіцийна-дзелавой сфери,беларускай мова неперасталаразвіваццаўживойнароднайгаворци,захоўваючи палюсістемусродкаў йвипрацоўваючишматлікіяновияадзінкі,викаристанияпазней утерміналагічнимзначенні.

>Доказамнепариўнайсувязітерміналогіі ізлексічнайсістемаймови насучасним етапіяеразвіццяз’яўляеццатое,што, якпаказваепрактикапраци надтерміналагічниміслоўнікамісучаснайбеларускаймови,аб’ектиўнихскладанасцей дляперадачиўсіхнамінаций йпаняццяўсучаснихнавук убеларускай мови неіснуе,хоць убольшасцігаліннавукі йтехнікісістематичнаяраспрацоўкабеларускайтерміналогіі неправодзілася.Такімчинам,нягледзячи наадсутнасцьсістематичнай йметанакіраванайдзейнасці параспрацоўци йўпарадкаваннюбеларускайтерміналогіімногіхвузкіхгаліннавукі,беларуская мовавалодаеўсімілексічнимі,граматичнимі,словаўтваральнимі йіншимісродкамі дляперадачипаняццяў йреалійсучаснихнавук.

>Гетупарадаксальную напершипоглядсітуацию можнарастлумачицьзноўжатолькіцеснайсувяззюагульнаўживальнайлексікі,словаўтваральних,граматичних йіншихмоўнихсродкаў ізтерміналогіяй йтермінаўтвареннем.

>Акрамязаключенняабнепариўнайсувязітерміналогіі ізсістемайадпаведнайнациянальнаймови, наасновеправедзенагааналізугістаричнихфактаў йфактаўсучаснайтермінаграфічнайпрактикі можназрабіцьвивадабпеўнайзаканамернасці.Сутнасцьгетайзаканамернасцізаключаеццаўтим,штосучасниялітаратурниямови (утимліку йбеларуская),якіямаюцьдаўнююпісьмовуютрадицию,развітуюсістемулексічних,словаўтваральних,лексіка-семантичних,граматичних йіншихсродкаў,здольнивиконваць усефункциічалавечихзносін,адной ізякіхз’яўляецца так звана мованавукі йтехнікі. Сама пасабегетазаканамернасць йсведчицьабнепариўнайсувязітерміналогіі ізсістемайсродкаўадпаведнайнациянальнаймови.

Увиніку можназрабіцьзаключенне,штоаб’ектиўнамоўнихабмежаванняў дляразвіцця йвикаристаннябеларускайтерміналогіі неіснуе.Аднакіснуюцьіншия,пераважнасуб’ектиўнияабмежаванні.Гетанедастатковаевалоданнебеларускаймовайнекаторимівучонимі,виклад-чикамі,служачимі,праблемипапаўненнятерміналагічнага фондуўсувязі ізразвіццемадпаведнихгаліндзейнасці,питаннімоўнайпалітикі йінш.

>Відавочна,штоменавітамоўнаяпалітикадзяржавивизначае “>запатрабаванасць”ці “>незапатрабаванасць”нациянальнайтерміналогііўадпаведнасці ізвикаристаннем чиневикаристаннемнациянальнаймовиўдзяржаўних органах, унавуци,викладанні,еканамічним йграмадска-палітичнимжицці, яквідавочна йтое,штосучаснаямоўнаяпалітиканедастатковасадзейнічаезапатрабаванасцібеларускаймови йтерміналогіі. У тієїжа годинуесцьпеўнаямяжа дляўзнаўлення йактивізациітерміналагічнайлексікі.Припрацяглайнезапатрабаванасці,нефункциянальнасці янопаступованабивае елементиштучнасці,безжиццевасці,уласцівия так званим мертвиммовамці,вобразнакажучи, мертвимстилямпеўнихняпоўнафункциянальнихмоў,магчимасцьдалучення такякіх длябеларускаймовизусім невиключана безкардинальнихзмен усучаснаймоўнайпалітициРеспублікі Білорусь. Усучаснайбеларускайтерміналогііўжоіснуе пласттермінаў,якіяприсваейадпаведнасцізместупаняццяў,реалій йзаканамернасцямсучаснайбеларускаймовиўспримаюцца якштучния (годинахаценьваюццаносьбітамімови якнедаречния, “>смешния”)толькіз-затаго,штозвязваюццаўсвядомасці із “>ненавуковим”ці “>недзелавим”стилем,паколькіпрактиківикаристанняўнавуковим йдзелавимстилях немаюць.Асацияциятолькі ізагульнаўживальним, частанаваттолькі ізразмоўна-битавимстилямі йвиклікаеіхнепримальнасць, “>смешнасць”.

>Усефункциімови якнайважнейшагасродкузносінпаміжлюдзьміпеўнимчинамзвязани ізразвіццемграмадства,паколькітакіяістотнияз’яви,якіявилучаюцьчалавека ізбіялагічнага світу як Homo sapiens (>чалавек розумні) -- мова,свядомасць йграмадскіхарактарпрацоўнайдзейнасці,бицця, --цеснаўзаемазвязанипаміжсабой.Асноўнияфункциімови ймаўленнямаюцьрозную щабельуніверсальнасціціетнічнайадметнасці,штовельмі актуальна для так званихдзвюхмоўних йдиглоснихмоўнихсітуаций,якіяўласцівисучаснамубеларускамуграмадству.

>Виключнаязначнасцькамунікатиўнайролі йдасканаласцімови якнайважнейшагасродкузносінстановіццазразумелай утимвідавочнимфакце,штоўзрастаннеролічалавечихзносінвиступаеадной ізумоў йскладальнихчастаксацияльнагапрагресу.Развіццюграмадстваадпавядаеразвіццемаўленчихзносін,здольнихадлюстроўваць йналаджвацьскладаную, йразнастайнуюдзейнасцьлюдзейваўсіх сферахграмадскагабицця.

Дляграмадстваў із такзванимідзвюхмоўнимі йдиглоснимісітуацияміреалізациякамунікатиўнихфункцийабедзвюхмоўз’яўляеццаскладанай йпрактичнаневирашальнай упоўнай заходи.Хоцьмоўнаясітуация якадзін ізпрадметаўсациялінгвістикі --гетаз’явашматаспектная,шматприкметная йадзінаякласіфікацияўсейразнастайнасцімоўнихсітуаций наЗямліпрактичнанемагчима,аднакаглядитакіхсітуаций наасноветипалагічназначимихприкметпаказваюць,штозбалансавания (>раўнаважния)моўниясітуациіприюридичнаабвешчанимшматмоўіцідвухмоўіпрактичнанемагчими.ГетапацвярджаеццазвичайнаприкладаміШвейцариі,Бельгіі йіншихкраін.Наприклад, ізчатирохдзяржаўнихмоўШвейцариі (>ретараманская, французька,нямецкая,італьянская)сацияльни статусретараманскай,якуюлічацьроднай 50 тисяччалавек --менш 1%насельніцтва,няроўнистановішчуастатніхмоўШвейцариі.

>ПараўноўваючимоўнуюсітуациюБеларусі, можнаадзначицьадваротнаестановішча: пададзенихперапісу 1979 року розжарюючи 84% (а пададзенихперапісу 1999 року – розжарюючи 82%)беларусаў,якіяжиліў БРСР й розжарюючи 70%усягонасельніцтвалічилароднайбеларускуюмову,аднак пасваіхсацияльнихфункциях яно тепер, як йўперияд БРСРстаіцьвідавочнаніжей зарускую.Акрамятаго сам собою факт,што 18%беларусаў (на 2%больш упараўнанні іздадзениміперапісу 1979 року)сення нелічацьмовусваіхпродкаўроднаймовай,сведчицьабпрацесеасіміляциікареннаганасельніцтваБеларусіваўмовахпераважнагавикаристаннярускаймовиўдзяржаўним йграмадскімжицці. Тактаго жзначнипрацентгарадскоганасельніцтваваўмовахнедастатковайпапуляризациі,культиваваннянациянальнаймови й культури слабкавалодаебеларускаймовай.

>З’яўляючисядухоўнимзместам людськийжиццядзейнасцісацияльнайарганізациі йпазнання,якіявияўляюццаўнациянальнаадметнихтипахеканомікі,правасвядомасці,мастацтва,релігіі,теаретичних йпрактичнихведаў, культурасапраўдивиступае “>сенсамжицця народу”. Мова ж яксродакзносін ймислення,кансалідациіграмадстваесцьбазави,асновапаложни елемент культури.

>Відавочна,штопобач ізінтеграцийниміпрацесаміўеканоміципатребни неменшактиўнияпрацесиўпапуляризациі,культиваваннянациянальнаймови, культури, якгетанаглядаецца тепер уславянскімсвеце, уЗаходняйЕўропе (>дзяржаўния заходиФранциі,Германііўпадтримкумоўкареннихетнасаў).Відавочна,што длязахаваннябеларускаймовиваўмовахбеларуска-рускагадвухмоўянеабходнаяедзяржаўнаяпадтримка. як й будь-якаіншая мова, якаючизнаходзіццаўсуседстве ізмовайсамайвялікайдзяржави світу,што травнізначна великувядомасць,значниміжнароднипрестиж,притим,шторускамоўнаенасельніцтваБеларусівизначаеццазначнабольшайсацияльнайактиўнасцю,займаекіраўніцкіяпасадиўдзяржаве,беларуская мова незможазахавацьвисокісацияльни статус.Адним ізнайважнейшихмомантаўвиступаеўгетимнапрамкупаширеннефункцийбеларускаймовиўдзяржаўнай сфери, уграмадскімжицці,яевикаристаннеў органахдзяржаўнагакіравання, удзяржаўнихарганізациях,установах, напрадприемствах.

Мова --найважнейшаекультурнаедасягненне народу,аб’ектяголюбові йгонару. Яна травні йвялікуюкансалідуючуюролюўграмадстве.Па-першае,аб’ядноўваепакаленні ізглибокайдаўніни,па-другое,аб’ядноўваеграмадства на шкірнимканкретнимадрезку години йўгеаграфічнайпрастори. Миможам йсеннячитаць йразумецьпомнікістаражитнагабеларускагапісьменства дагавористаражитнагаПолацка,Віцебска,Смаленска ізРигаю йГоцкімберагам,старажитниябеларускіяберасцянияграмати, “>ДагаворПолацка ізРигай” 1330 р., “>Даравальнуюграмату”Вітаўталітоўскімканонікам 1399 р., “>Судзебнік”караляКазіміраЯгелончика 1468 р., “>Кнігу судновихспраў” 1516 р., СтатутВялікагакнястваЛітоўскага йіншиятекстидзелавогастаражитнабеларускагапісьменства (такнашага годинидайшліамаль 600тамоўтвораўстаражитнагабеларускагадзелавогапісьменства такзванайЛітоўскайметрикі).

>Мноствамстаражитнихбеларускіхпомнікаў можнасапраўдиганарицца,іхколькасць,асаблівадрукаваних,значна велика ізсуседніміРасіяй йУкраінай.Можнаганарицца йсамім фактамтаго,штопривядомихперапинках увикаристаннібеларускаймовиўдзяржаўним йграмадскімжицці намзразумелиўсепісьмовиястаражитнабеларускіятексти,штосведчицьабзахаваннімоўнайпераемнасці.Аднак,імкнучися такаб’ектиўнасці,нельга несказаць,штоўнашимграмадстве незахаваласяўналежнай заходисамаегалоўнае --широкаеведаннегетихмоўнихпомнікаўстаражитнабеларускагапісьменства, як йнародна-гістаричнихтрадиций уцелим.

>Дзелавоестаражитнабеларускаепісьменства XIV - XVIIIстагоддзяў,летапіси XV - XVIIстагоддзяў,мастацкая йпалемічнаялітаратура,першиябеларускія йўсходнеславянскіяграматикі,релігійнаялітаратура XVI - XVIIстагоддзяў, утимліку йвидатнаяспадчинаФ.Скарини,перакладнаяжиційнаялітаратура XV - XVIстагоддзяў, мемуарналітаратура XVIIстагоддзя -усягетабагатаямоўнаяспадчина часта простаневядомалюдзям йтаму неможабицьаб’ектамлюбові йгонару,вялікімаб’яднаўчимфактарам.

>Аб’яднаўчаяролямовиўгістаричним годиністановіццааб’ектиўнамагчимайтаму,што мова -гетасродаккамунікациі, а чи неяезмест, котрі, яквядома,зменліви.Сродакжакамунікациі -гетанештауніверсальнае,нязменнае дляўсіхпакаленняў.Аднаксення миможамсказаць,штобеларуская мовавиконваекансалідуючуюфункциюўграмадстве,яесацияльни статусзніжаецца.Чистааб’ектиўна неможавиконваць такуфункцию йруская мова,паколькі нез’яўляеццамовайкареннаганасельніцтва (пададзенихперапісунасельніцтва 1999 р.беларускуюмовулічацьроднай 7мільенаў 30 тисяччалавек -- 82%беларусаў й 18%небеларусаў).

>Узмацненнеінтеграцийнихпрацесаў уеканоміциеўрапейскіх йіншихдзяржаў світу,узрастаннесусветнайстандартизациіадбиваюццаадначасова ізактивізацияйгуманітарнай культури, уцентриякойзнаходзіццацікавасць такіндивідуальнасці,адметнасці. Угетайсувязісучасниясацияльниялінгвістиадзначаюць,штоўзмацняеццацяга самихрознихнародаў таксваіхкаранеў, так “>свайгороднага”,блізкага,нідзе непаўтаральнага, утимліку -- такроднаймови. Длячалавекаўроднай мовизахоўваеццажиццева важливівопитпершагазнаемстваса світлам. Восьчаму такий важливийзберагчигетанатуральнаемоўнаеасяроддзе.

>Виразнимсведчаннемтаго,што длячалавекавельмі важливазберагчитрадицийнае,натуральнаемоўнаеасяроддзевиступае тієї факт,штонягледзячи назначнияпериядизабарони чиабмежаванагавикаристаннябеларускаймовиўдзяржаўнимграмадскімжицці,пераважнаябольшасцьбеларусаўлічицьяероднай.

>Сучаснаяканцепциягуманітарнайпадрихтоўкіспециялістаўзаснавана насусветнайгуманістичнайтенденциізахавання йразвіццянациянальна-культурнихасаблівасцяў.

Длястанаўлення йразвіццяасобикіраўніка,лідераасабліванеабходнисфарміравания веди папитанняхнациянальнаймаделі світу,сутнасцінациянальнагасветаўспримання,звязанага ізреалзіацияйідейдабра йсправядлівасціўграмадстве,дзяржаве,народна-гістаричнихтрадиций,якіябяруць свійпачатак ізасаблівасцейетнагенезу. Янивияўляюццаўадметнихрисахпсіхалогіі,паводзін йадлюстраваниў народнихтрадициях, уетнаграфіі,релігіі,фальклори, народнимукладзежицця, мови,літаратури йінших пластахнациянальнай культури.

>Пасутнасцітолькіўвинікудасягнення йабагульненняведаўабнациянальнимменталітеце,нациянальнимхарактари,абасаблівасцяхфарміраванняідеібеларускайдзяржаўнасці йідейдабра йсправядлівасціўдзяржавеўвогуле,асаблівасцейнациянальнайсамасвядомасці йміжнациянальнихадносін йг.д.магчимивияўленне йфармуляванненациянальнайідеі, якаючиз’яўляеццанеабходним елементампабудовиефектиўнайдзяржави.

>Сусветнаяпрактикадзяржаўна-еканамічнагаразвіццясведчицьабтим,штохоцьеканоміка йз’яўляеццарухавікомразвіццядзяржави,аднаксілкуеццагетирухавік ізкриніцигуманітарнайякасці,паколькіўасноверазвіццяграмадствазнаходзіццачалавек ізягодухоўниміякасцямі,каштоўнасцямі,запатрабаваннямі (Л. М.Лич).

>Усведамленне йўлікнациянальнихасаблівасцяў не якнечагавишейшагаўпараўнанні ізіншимінародамі, а якнепаўторнагазлученнянациянальних йагульначалавечихрис йкаштоўнасцей,састратайякіх світлонародаўстаў б, падакладнимвиказванніДз.С.Ліхачова, “>сумним йшерим”, травніпринциповаважнаезначенне длякансалідациі народу наасновевисокіхдухоўнихкриніц,традиций,каштоўнасцей,гетазначиць травніграмадскае йдзяржаўнаезначенне.Узнаўленне йразвіцценациянальних формбицця наасновевивученнянациянальнагагістаричнагавопиту йдухоўнихкаштоўнасцействараюцьсамиясприяльнияўмови дляразвіццяасоби.

>Практикасучаснагажиццяпаказвае,штомногіяспециялісти,кіраўнікіціўвогуле неразважаюцьпратакіяграмадскаважнияпитанні, якнациянальнияасаблівасці,нациянальнаяідея,цісвядомаадиходзяць пеклотакіхразважанняўз-занесфарміраванасці названихвишейведаў йперакананняў, частаабумоўленайгістаричниміўмовамі.Прифарміраваннігетихведаў йперакананняў важлива неаддаваць такепринциповаважнаепитанне наводкуптолькіаднамуграмадска-палітичнаму руху.Гетананосіцьвялікіўронўсямупрацесуразвіццянациянальнайсамасвядомасці,кансалідациіграмадства наасновенациянальнихтрадиций,станаўленнюнациянальнайідеі.

>Яшчеадним важливим комплексампитанняўгуманітарнайпадрихтоўкікіраўнікоўвиступаюцьцесназвязания ізпитаннямібеларусазнаўствапраблемисациялінгвістикі: народи світу ймови,шматмоўниясупольнасці,сусветнаястандартизация йнациянальная культура,мови світу йнациянальна-моўнаяпалітика,нациянальнияасаблівасці, мова якдухоўнаяспадчина, якаючиаб’ядноўваепакаленні,сітуациядвухмоўяўсвеце,диглосія як віднезбалансаванагадвухмоўя,правави статусмоў йюридичниспектарпадиходаў такмоў, закониаб мови й мають раціюасоби (>адміністрацийнаяпрактика,фінансава-еканамічнияричагі), мова йграмадства, мова йетнас, мова й культура йг.д.

>Асобним аспектамгуманітарнайлінгвістичнайпадрихтоўкікіраўнікоўз’яўляеццафарміраванневедаўабмаўленчихпаводзінах й культуримаўленняўпрафесійна-службовихадносінах,абасаблівасцяхафіцийна-дзелавогастилю,маўленчай культуридзелавойпалемікі,публічнагадзелавогамаўлення,рекламнайдзейнасці,арганізацийнайдзейнасці.


>Спісвикаристанихкриніц

1.СцяцкоП.У.,Гуліцкі М. Ф.,Антанюк Л. А.Слоўніклінгвістичнихтермінаў.Мн., 1990.

2.АрашонкаваГ.У.,Булика А.М.,ЛюшцікУ.В.,ПадлужниА.І.,Теория йпрактикабеларускайтерміналогіі.Мн.,Беларускаянавука, 1999. 175 з.

3.Сучаснаябеларускаялітаратурная мова.Лексікалогія.Фанетика.Арфаграфія.Мінск,Вишейшая школа, 1984, 190 з.

4.Беларуская мова.Фанетика.Арфаепія.Графіка.Арфаграфія.Лексікалогія.Лексікаграфія.Фразеалогія.Марфемнаябудова слова.Словаўтваренне.Марфалогія.Мн.,Вишейшая школа, 1987. 429 з.

5.АнтанюкЛ.А.Беларускаямовапрафесiйнаялексіка: Курслекций/АнтанюкЛ.А.,ПлотнiкаўБ.А. – 3-тєвиданне. –Мн., 2005. –240 з.


Схожі реферати:

Навігація