Реферати українською » История » Білорусь у ХVІ-ХVІІІ cтагодзях


Реферат Білорусь у ХVІ-ХVІІІ cтагодзях

Страница 1 из 2 | Следующая страница

Білорусь уХVІ-ХVІІІcт.


>Змест

1.Рефармация йконтррефармация

2.Бресцкаяўнія.Канфесійнияадносіни наБеларусіўXVI-XVIIІстст.

3. КультураБеларусіўскладзеРечиПаспалітай

4. Білорусь у війнах (>ХVІІ-ХVІІІстст.)

5.ПалітичникризісРечиПаспалітай йяепадзели

>Спісвикаристанихкриніц


1.Рефармация йконтррефармация

УХVІ ст.каталіцкаясупольнасцьЗаходняйЕўропи булаўцягнутаўпрацяглуюміжусобнуюбарацьбу.Асноўнаяпричина, якаючиви-клікалаяе,заключаласяўнезадавальненнібольшасцівернікаўвярхушкайкаталіцкайцаркви на чалі із татамримскім, якаючисканцентра-валіўсваіх рукахнеабмежавануюўладу йвелізарниябагацці.Свецкіяфеадали йбуржуазіяадчуваліўціск із боцікаталіцкіхіерархаў, атаксамамариліабадабранніўцарквиматерияльнихкаштоўнасцей.Вернікіставіліпадсумненне правацарквиадпускацьграхі йвиказваліпа-требуўвиданніБібліі народнай мови.

>ПачатакРефармациі яксацияльна-палітичнага рухупадлозун-гамрелігійнагаабнаўленнязвязваецца ізабвяшченнем 31кастричнiка 1517 р.прафесарамтеалогiiВiтенбергскагаўніверсітета М.Лютерам так званих 95тезiсаў, уякіхензаяўляўабнеабходнасціапраўданняграхоў неграшима, аверай,адкідваўвученнеабмалiтве запамерлих,вратаваннiзаслугамi святих йінш.

>Новаепратестанцкаеверавученнесцвярджалашто длявиратаван-нядушивернiка непатрабуеццапасреднiцтвацаркви йтамуадмаўля-ланеабходнасцьяеiснавання ізусейiерархiяй на чалі із татамрим-скiм.Адзiнайкринiцай віри булоабвешчанаСвяшченнаепiсанне.Перапиняласяшанаванне святих,крижа,ікон,мошчаў;адмаўлялася правацарквиздимацьграхі.Пратестантизмпадзяляўся нанекалькіплиняў –лютеранства,англіканства,кальвінізм йінш.

У 1553 р. улікуперших таккальвінізмудалучиўсявялiкi канцлер івiленскiваяводаМiкалайРадзiвiлЧорни (1515-1565), котрізаснаваў уБерасцiперши наБеларусiкальвiнскiзбор ідрукарню.Ёнжастаўга-лоўнимпратектарамкальвiнiзмуўВКЛ,закриў усваiхуладаннях 187каталiцкiххрамаў,канфiскаваўшиiхзямельни фонд імаемасць.

>Рефармациюпадтрималi гетьманнайвишейшиМiкалайРадзiвiлРуди,Кiшкi,Сапегi,Хадкевiчи,Тишкевiчи іiншиябуйнияфеадали.Гарадскаяеліта,зацікаўленаяўліквідациіюридик йаслабленнікас-цела,таксамападзялялакальвінізм. У1550-я рр. у духукальвiнiзмубилірефармавани храмиўНясвiжи,Берасці,Клецку,Ляхавiчах,Кой-данаве,пазней уВiцебску,Менску,Полацку,Глибокiм,Iвянци,Ор-ши,Смаргонi іiнш.При новихабшчинахвернікаўадкривалiсяшко-ли,шпiталi,друкарнi.

У1560-х рр. ізасяроддзякальвіністаўВКЛвилучилісяантитринітариі чиарияне,якiяадмаўлялітриадзінуюсутнасць Бога,патра-баваліскасавацьхалопства йпалепшицьстановiшчасялян.Усяго так 1591 р. умежахВКЛналiчвалася 207пратестанцкiхзбораў, ізякiхпа-даўляючаябольшасць (189) належалакальвiнiстам.

Уметахаднаўлення колишньоїпалітичнай,еканамічнай йідеалагіч-наймагутнасцікаталiцкаяцарквамусiламабілізавацьсіли длябарацьби ізрелiгiйнимiншадумствам йрефармацийнимiплинямi.ЯеўдарнайсілайзрабіўсяорденТаваристваIcуса. У 1564 р.езуітипачалі палюдзейнасць уПольшчи, апраз 5 рік яниз’явілісяўсталіцуВКЛ. У 1570 р.імі булаадкритасяредняянавучальнаяўстанова –калегіум, котріў 1579 р.набиў статусакадеміі.Менавітапразадукациюнавучен-скаймоладзіпришчаплялісяконтррефармацийнияідеі. Запорай наўпливовуюкаталіцкую шляхтуезуітамудаваласязачиняцьпратестан-цкія, атаксамаправаслаўниякультурна-асветніцкіяўстанови –шко-ли йдрукарні. У 1593 р. уНясвіжибиўпабудаваниперши наБеларусіезуіцкі храм –касцелБожага ціла.Актиўнападтримлiваліконтр-рефармациюкаралі РП З.Баторий йЖигiмонт III Ваза.

Зканца XVI ст.кальвіністибилівимушаниперайсці такабаронисваіхпазіций,причим, нетолькі пеклокаталіцкагаўпливу, але й й пеклопра-васлаўя.Падуздзеяннемдзяржаўнихсанкций іадсутнасцiадзiнстваўканциХVІ ст.рефармацийни рух наБеларусiпачаўпаступовазга-саць.Кальвiнiсцкая шляхта сталавяртаццаўкаталiцтва, утимліку синикальвінісцкагапратектара М.Радзівіла.Адзін ізіх –МiкалайРа-дзiвiлСiротказачиняўпратестанцкiяприходи.Паягозагаду з урахуваннямберасцейскайдрукарні,перавезенай уВiльню, булозаснаванапершаеўВКЛкаталiцкаевидавецтва.Ёнтаксамапримусiўкальвiнiстаўпакi-нуцьНясвiж,Клецк йКойданава.

>Ініциятариконтррефармациіў РПскаристалі палюперамогуўбарацьбе ізпратестантизмам йправаслаўем дляўмацаванняпазіцийкаталіцизмаўВКЛ. З 1653 р.колькасцьприходскіхкасцелаў набеларускіх земляхменшчим застагоддзеўзрасласа 153 так 270.Биліадкритидзесяткікляштараў, утимлікуўБерасці,Гародні,Мінску,Наваградку,Орши,Слоніме.Паводлепастанови сейму пекло 1658 р.ариянебилівимушанипакінуць РП, але йкабпазбегнуцьвигнання,большасцьіх буловимушанаприняцькаталіцтва. Інаадварот,паводлезаконаў пекло 1668 й 1674 рр.пераход ізкаталіцтваўіншую вірулічиўсякримінальнимзлачинствам йкараўся.Такімчинам,контррефармацийни рухаднавіў йнаватпавялічиўуплиўкаталіцизмуўВКЛ.

2.Бресцкаяўнія.Канфесійнияадносіни наБеларусіўXVI-XVIIІстст.

>Па заходиўзрастаннясупернiцтвапамiжВКЛ іМаскоўскайдзяржавай уХV-ХVІстст.узрасталазаклапочанасцьвялікакняскайадмiнi-страциi тієїакалічнасцю,штомясцоваеправаслаўнаесвятарства, ара-зам ізiм івернiкi,знаходзяццападпеўнимрелiгiйна-палiтичнимупливамправаслаўнайМаскви.Саствареннем у їйсамастойнага й незалежнага пеклоКанстанцінопаляпатриярхату (1589)мясцовияправа-слаўнияiерархi, утимлiкумiтрапалiтКiеўскi,трапiлi упрамое ямупадпарадкаванне,штояшчебольшзанепакоiлаелiту РП.

Тією годинуправаслаўнаяцаркваВКЛпераживала нелепшияча-си.Пасутнасці,асноўнайяесацияльнайапорайз’яўляласябяспраў-наесялянства йгарадскіянізи.Праваслаўниясвятаривиказвалiцікавасць такўніі,спадзеючисяатримацьроўнае ізкаталiцкiмiбiскупамiпрадстаўнiцтваўСенаце, чи длятаго,кабзусім незастацца без пастви. У 1595-1596 рр.асобнияправаслаўнияіерархінаведалi татаРимскага йатрималіягоблаславенне наўнiю. ДляяеканчатковагазацвярдженняўБресцебиўскліканицаркоўнисабор. 9кастричнiкаприхiльнiкiунiiабвясцiлiабствареннiгрекакаталiцкайцаркви.Жигiмонт III Вазаўнiверсалам пекло 15лістапада 1596 р.зацвердзiўгети акт ізаклiкаўжихароўБеларусi іУкраiнипризнацьунiяцкiхбiскупаў.

Новаканфесiяпризнавалавяршенства татаРимскага,запазичвалакаталiцкiядагмати,криж йраспяцце, оздобленняхрамаў, але йзахоўвалаабраднасць йбогаслуженне нацаркоўна-славянскай мови.Акрамятаго,уніяцкімсвятарамдазваляласямецьсям’ю.

>Укараненнеўнiяцтва наБеларусiадбиваласяняпроста.Па-першае,пеўнаячастка заможнихпластоўнасельніцтваўбачилаў імкаталіцкуюекспансію.Па-другое, неўсеправаслаўнияприходидалучиліся такўніі. Ікаліў 1620 р. наЎкраіне булаадноўленаправаслаўнаяцарква, то їйпадпарадкаваласяўсеправаслаўнаенасельнiцтваБеларусi.Па-трецяе, ушерагувипадкаўгвалтоўнаяактиўнасцьсвятароў панеадкладнимпераўтваренніправаслаўнихприходаўваўніяцкіявиклiкалапроцiдзеянневернікаў. Так, 12лістапада 1623 р. уВiцебскубиўзабiтиполацкiуніяцкіарцибiскупIясафатКунцевіч. яквисветлiлася, упадрихтоўцивиступленнябралiудзелвернiкiправаслаўнихприходаў нетолькiВiцебска, але й іВiльнi,Орши,Магiлева.

>Падарученнi татаРимскагаЖигiмонт III Вазанакiраваў уВіцебсквойскi ізметайпакаранняпаўстанцаў. Увинiкугорадбиўпазбаўленимагдебургскага права.Сазнятих ізправаслаўниххрамаўзваноўбиўадлiтиадзiнвялiкi – упамяцьКунцевiча.Папригавору суду двабурмістри й 17жихароўбиліпакаранисмерцю. Кароль РПзагадаўуніяцкамусвятарствунадалейбольшпамяркоўна, безгвалтураспаўсюджваць віру, йгета дало своєплен.Наватпісьменнік М.Сматрицкі, котріспачаткушчиравиступаўсупрацьуніяцтва, усваіхапошніхтворахканца1620-х рр.далучиўся такўніі йасудзіўправаслаўе.

>Асобнияправаслаўнияшляхцічи йсвятарипрацягвалібарацьбу зааднаўленнесамастойнасцісваейцаркви.ПаслясмерціЖигімонта III Вази новікарольУладзіслаўІV (1632-1648)биўвимушаниаднавіцьправаслаўнуюіерархію йўнаступнимгодзезацвердзіўмітрапалітам П.Магілу. Сейм,скліканиў 1635 р.пацвердзіўсвабодудзейнасцідзвюх «>рускіх»церкваў –праваслаўнай йўніяцкай.

>Пад годинуконтррефармациіправаслаўная шляхтапрималаўнiю. То в 1660 р.ваўсей РПкатолiкiскладалiужо 43%,унiяти – 33,праваслаўния – 10,iўдзеi – 9,людзіўсіхінших вір –5 % пеклоколькасцiусiхжихароўдзяржави.

>УніяцкаяцаркваўтваралаКіеўскуюмітраполію (ізцентрам уВільні) ускладзе 9епархій, ізякіх 5припадала набеларускіяземлі. ПапаРимскіпризначаўкіраўнікаўніяцкайцаркви –мітрапаліта, котрі, у палючаргу, мігпризначацькіраўнікоўепархій. Уадрозненне пеклокаталікоў,адзінимманаскіморденамуніятаўз’яўляўсяорденбазильянаў (св.ВасіліяВялікага). Такпершагападзелу РП натериториіБеларусііснавала 55базильянскіхкляштараў,буйнейшимі ізякіхбиліПолацкі,Жировіцкі,Менскі,Віцебскі йінш.Базильянемелі палінавучальнияўстанови,друкарні йсяродіншихуніятаўвизначалісявисокайадукаванасцю.Аберагаючи палю паству пеклокаталіцкагаўпливу, янивидавалі наблізкай такбеларускаймовинабаженскуюлітаратуру,чимдапамагалібеларусамзберагчи палю культурнуідентичнасць.

>Казацкіяатради,якіятраплялі на Білорусь у годину війн (1648-1651) (1654-1667), нерабіліадрозненняўпаміжкатолікамі йўніятамі йаднолькаважорсткакаралітих йдругіх. Таку жпалітикуправодзіліваяводиАляксеяМіхайлавіча.Причим,калікаталіцкамукасцелудазваляласяправодзіць службу назахад пеклоБярезіни, тоўніяцтвазабараняласяпаўсюдна.НаватпаводлеўмоўАндрусаўскагаперамір’я (1667),карольабавязаўся непаширацьуніюўМагілеўскайепархіі.

>Праваслаўнияіерархі РП ізудзячнасцюпрималідапамогурускіхцароў, але й неспяшалісяадмаўляцца пеклоаўтаноміі, йтолькіў 1686 р.Кіеўскаямітраполіяўвайшлаўпадпарадкаваннепатриярхамаскоўскага. Алііхправавоестановішчапа-ранейшаму булогоршим застановішчакаталікоў йўніятаў.Наприклад,паслявайни 1654-1667 р. ім недазваляласязаймацьпасадиўмагістраце.

>Сітуациясклаласятакімчинам,штоўканци XVII –пачатку XVIIIстст.праваслаўная віраў РПстрацілааўтаритетнастолькі,штотрияеепархіі ізчатирохперайшліваўніяцтва.АдзінаяБеларускаяепархіяімклівагубляласваіхприхільнікаў.Падяекантролемзасталосятолькі 130церкваў, а 164царкви й 5манастироў напрацягу 1686-1754 рр.таксамадалучиліся такўніі.

>Пад годинуПаўночнайвайниз-заприсутнасціў РПіншаземнихвойскаўстановішчаасноўнихканфесійпеўнимчинамзмянілася.Характерна,што Петро Іставіўся таккаталікоўдаволіприхільна йнаватдазволіў імадкрицьнекалькікасцелаў уРасіі.Разам ізтимправаслаўницарразглядаўуніятаў якздраднікаў віри. Зяговедамаў 1706 р. уПолацку булозабітапяцьманахаў-базильянаў,мностваіхариштавана й вивезеноўРасію.Маемасцьбазильянскіхкляштараў буларазрабаванарускайарміяй, аў 1710 р. пеклополацкайСафіі,ператворанай у складпораху,паслявипадковагавибухузасталісяаднируіни. У тієїсами годинуцарнакіраваў уМагілеўкамісара дляабарониінтаресаўправаслаўнаганасельніцтва, аў 1717 р.дамогся пекло сеймуприняццяадпаведнага законуўабаронуправоўіншаверцаўусейкраіни. Таку жпалітикуправодзіліКацярина І,Лізавета І йінш., але йпрацесумацаванняўніі за коштправаслаўяпрацягваўся.

Уапошняйтреці XVII –пачатку XVIIIстст.уніятипераўзийшліўплиўправаслаўнайцаркви.Тамупасприялівинікіўніяцкагацаркоўнагасабору (>з’езду), котріадбиўсяўЗамосціўліпені-верасні 1720 р.падстаршинствампапскаганунция.Паводлепринятихпастаноў, уверавученне йпрацедуруўніяцкаганабаженстваўводзілісяасобниялацінскія елементи (>сімвал віри,узгадваннеімя татаримскага), але йтрадициіўсходняй (>праваслаўнай)царквипа-ранейшамузахоўваліся.

>Нягледзячи назначниядасягненніуніятаў,іхканфесіянамаганняміксяндзоў частападавалася якнепаўнавартасная, «>хлопская» й р. буд.,штоўрешцеправакавалаўзрастанненапружанасціпаміжкаталіцкай йуніяцкайелітамі.

3. КультураБеларусіўскладзеРечиПаспалітай

>ПадуздзеяннемідейРенесансу станадукациіўВКЛузняўся набольшвисокіўзровень. ЗпачаткамРефармациі тутсталіўзнікацькальвінісцкія йзредкулютеранскія школи.АсаблівасцюадукацийнихустаноўВКЛХVІ ст.зрабіласяперавагаўіх так званихбрацкіх шкіл, дзе напрацягу 3-5 рікнавучалісядзецірознихсаслоўяў, якправіла,пратестанцкага йправаслаўнагаверавизнання. Упратестанцкіх школахвикладалісябагаслоўе йцаркоўнияспеви,лацінская,гречаская й рідна мова,риторика,гістория,математика.

Упачатку1620-х рр. умежахуніяцкаймітраполііналічвалася 2 169уніяцкіх й 1 089праваслаўниххрамаў, дзебиліадкрити школи.Найбольшихпоспехаў нанівеадукациідасягнуўорденБазильянаў.

>Развіццебрацкіх шкіл уХVІІ ст.привяло такз’яўленняпадручнікаў. То вБресцеправаслаўнисвятар Л.Зізанійпадрихтаваў таквидання «Азбуку ізЛексісам». 12лютага 1596 р.енвидаў «>Граматикусловенску досконалогоискустваосмичастій слова... ». У 1631 й 1636 рр. уКуцейнападОршайбеларуска-украінскіасветнік З.Собальнадрукаваў «Буквар».

Нахвалібарацьбикаталіцизма ізРефармацияй у 1570 р. уВільніезуітамібиўстворани так кликані «>калегіум», апраз 9 рікяго базіпачаладзейнічацьвишейшаянавучальнаяўстанова –академія йўніверсітет із7-гадовимтермінамнавучання. Зцягам годинипапулярнасцьуніверсітета, атаксамаколькасцьягонавученцаўузраслі із 60студентаў (1579) так 800штогод (упершай упав.ХVII ст.).АсноўнуюіхмасускладалівипускнікікалегіумаўБерасця,Віцебска,Гародні,Нясвіжа,Орши,Пінска,Полацка.

Такканцастагоддзястановішча,каліасноўнимімовамінавучанняўВКЛбилілацінская й польська,зрабіласятиповим.Штодатичицьзместунавучання, тоянорабіласяўсебольшсвецкім.Навуковияадкрицціўфізіци,математици,біялогіі,медицине йінш.пахіснуліманаполіюцарквиўфарміраваннісветапоглядулюдзей,надаўши ім віруўмагчимасцьудасканаленняграмадскага ладу на розумнихпачатках,празраспаўсюджанненавукі,ведаў йсвецкай культури. СамеХVІІІстагоддзе,каліпачаліся йўзмацнілісяканкретниястаноўчиязрухіўгетимнапрамку,пачаліназивацьепохайАсветніцтва, апрагресіўнихдзеячаўнавукі й культури –асветнікамі.Распаўсюджаннеасветніцкіхідей наБеларусізнайшлоўвасабленненайперш усістемеадукациі. То в1740-х рр.калегіумикаталіцкагаорденапіяраў уВіцебску,Дуброўне,Лідзе,Шчучине йінш.уключиліў палівучебнияпраграмиматематику,фізіку,усеагульную й польськугісторию йтимнаблізіліся таксвецкайадукациі. Угети годинумовайнавучанняз’яўлялася польська.Базильяне, якимналежалі школиўВіцебску,Жировічах,Менску,Навагрудку,Пінску,викаристоўвалібеларускуюмову.

Заправядзеннеў РПадукацийнайреформи надзяржаўнимузроўніўзяласястворанаяў 1773годзеАдукацийнаякамісія. Улікабавязковихпрадметаўбиліўключанигеаграфія, права,логіка,риторика,еканоміка.Паслязабарони (1773)дзейнасціў РПОрденаезуітаўВіленскаяакадеміяў 1780 р. булаператворанаўГалоўную школуВКЛ йпадяепачатакперадавалісяўсенавучальнияўстанови.

Угети ж годинуузнікае йпашираеццапрафесійная школа. То вГародні,дзякуючинамаганням магната А.Тизенгауза (1738-1785),рихтавалісямедикі,ветеринари,аўдитари,мастакі,чарцежнікі.Запрошаникаралем РПфранцузскіпрафесар Ж.Жиліберзаснаваў уГароднівишейшуюмедицинскую школу (1775-1781), апри їй –аптеку,природазнаўчикабінет,анатамічнитеатр йбатанічни сад.

>ВипускнікВіленскайАкадеміі До.Семяновіч (>1600-пасля 1651), генерал військ РП упраци ">Вялікаемастацтваартилериі",видадзенай уГаландиі,распрацаваўпраектшматступенчатай ракети.

>Нягледзячи наадноснуюрелігійнуюталерантнасць,ідея богаз’яўляласянепахіснай, апраявивальнадумствабязлітаснакараліся. Так, 30сакавіка 1689 р. у Варшавібиўпакаранисмерцюбресцкіпадсудак До.Лишчинскі занапісаную імпрацу «>Абнеіснаванні бога».

I.Капіевіч (1651-1714) –випускнікСлуцкайкальвінісцкайгімназіі, апасля –яевикладчик,з-запераследуезуітаўбиўвимушаниз’ехаць уГаландию. УАмстердамеенствариўсучаснивариянткірилічнагашрифту. За 1699-1706 рр.видаўбольш за 20кніг паарифметици,гісториі,граматици,марскойсправе, азатимвиехаў уРасію.

>ВКЛ нетолькіўзбагачаланавуку й культурусуседніхдзяржаў, але й й самекаристаласяіхдасягненняміўгетихгалінах.Працифіласофаў Ф.Бекана, Т.Гобса, Д. Лока, Р.Декарта, Ш.Мантеск’е йінш.актиўнаўключалісяў курсилекцийпрафесараўВіленскагаўніверсітета А.Скарульскага, Б.Дабшевіча, До. Нарбута).Фізік Ю.Міцкевічустаў на платформуньютанаўскаймеханікі. М.Пачобут-Адляніцкізаснаваўайчиннуюастраномію.

>Такімчинам, запрацягли годинусвайгоіснавання – ізХVІ паХVІІІстст.беларускаяадукация йнавукапрайшлідоўгі шлях пеклоцаркоўнайпадпарадкаванасці йрелігійнагазместу такрознаўзроўневайсістемисвецкіхнавучальнихустаноў. Увучебнихпраграмахпавялічилася часткаприродазнаўчихдисциплін, афіласофіяперасталабиць «>служанкайбагаслоўя» йператвариласяўсамастойнуюнавуку.Ренесансниятрадициібеларускагакнігадрукавання,заснаванагаСкаринам,пераняла йпрадоўжила плеядадзеячаўРефармациі йАсветніцтва. Заредкімвиключеннем (З.Будни, У.Цяпінскі йінш.) –урадженциБеларусіўсваейтворчайдзейнасці незвярталіся такроднаймови.Нізкіўзровеньнациянальнайсамасвядомасціціідентифікациясябе ізіншиміетнасамірабіліасобнихурадженцаўВКЛдонараміінших культур. Уіхліку –кнігадрукари П.Мсціславец й І.Федараў.

>Мастацкае слова,філасофская думка йгістаричнаяпадзеяадбіласяўасабістихзапісахжихароўВКЛ –лістахаршанскагастарасти Ф.Кміти-Чарнабильскага (1530-1587) наадраспани-ради, «>Дзенніка»навагародскагападсудка Ф.Еўлашоўскага (1546-1616), «>Дияриуш»ігумена А.Філіповіча (1597-1648),дзеннік «>Авантуримайгожицця»наваградскайлекаркі З.Русецкай (1718-1760).

>Акрамярелігійна-палемічнайлітаратури, уВКЛ уречишчибарочнагамастацтваніжейшагаўзроўнюразвіваліся йіншияяе жанри –лірика,п’еси длябатлейкі, атаксамасатира.Апошняянайлепшпрадстаўленаўананімнимтвори «>Ліст такАбуховіча» (1655), дзеўасобеваяводивисмейваеццаамаральнасць шляхти. Тая жпраблемаесць йўдругімананімнимтвори «>ПрамоваМялешкі».

>СімяонПолацкі (З. Р.Пятроўскі-Сітніяновіч) (1629-1680 рр.)напісаўмноствавершаў йпаеммаральна-дидактичнагахарактару,дзветеатральниякамедиі,видаўзборнік «>Рифмалогіі». Занядоўгі годинусвайгожицця З.Полацківиявіўбагатиталентсвятара йбагаслова, педагога,паета,перакладчика. якприхільнікідеікансалідациі слов'янраспрацаваўпраект («>Привілей»)заснаванняўРасііславяна-грека-лацінскайакадеміі. Уасобнихяготворахсустракаюццарисибарока.

>Гетимастацкістильузнік уЗаходняй йЦентральнайЕўропеўвинікуўзаемадзяннямногіхсацияльна-еканамічних,палітичних,релігійних йіншихпрацесаў,якіямелімесцаўХVІ ст.Найпершенувасобіўсяўархітектури йабапіраўся натрадициіантичнасці ізуласцівим їй пишним,пампезнимдекорам,витанчанасцю форм йліній,викаристаннемсветлацені йіншимірисамімастацтва.Першимягоўзорам наўсходнеславянскіх земляхстаўкасцелБожага цілаўНясвіжи (1584-1593),пабудавани Я.Бернардоні пакананічнимпраекцецарквиІльДжезуўРиме. Удалейшимасноўнайбазайбеларускагабароказ’яўляласякультаваяархітектурапершайпалови XVII ст.Характернаяягопраява (>базілікавитип храму іздвухвежавимгалоўним фасадам)адбітаўкасцелахезуітаў уГародні йМінска,дамініканцаў уСтоўбцах йўКняжицахпадМагілевам,бернардзінак уМінску.

>Працесразвіццямураванайархітектуримеўтри етапи йўадпаведнасці ізімібеларускаебарока сталаўмоўнападзяляцца наранняе,сталае йпозняе.Апошняе (>1730-1780-я рр.) ізуласцівим ямуўменнеммясцовихдойлідаў паствареннішмат’яруснихвежаў,фігурнихфрантонаў, падасягненнігармоніівертикалізмуліній йплаўнасцісілуетаў було названавіленскім.Гетистильхарактерникасцелукармелітаў уГлибокім,сабору св.СафііўПолацку,АндрееўскамукасцелуўСлоніме йінш. Зцягам години елементибароказ’яўляюцца йсвецкайархітектурипалацавихансамбляў уНясвіжи,Ружанах,Шчорсах,ратушВіцебска,Магілева,Мінска.

Зузнікненнем у XVIII ст.новагаархітектурнагастилюкласіцизмубароканекатори годинуіснуепаралельна із ім йсаступае ямумесцапасляпадзелаў РП.

>Прикметибарокаўвияўленчиммастацтвеўзнікліўсяредзіне XVII ст.Гетистильвияўляесябеўнасценнихроспісахкаталіцкіххрамаў:францисканцаў уГальшанах,езуітаў уНясвіжи, св.СтаніславаўМагілеве.Значнапавольнейбарокаўздзейнічала наіканапісни жанр, дзе, як йраней,вияви святихдоўгі годинузахоўвалікананічнивигляд.Тим віканапісез’яўляюцца елементизямногажицця. Уабразах «>Праабраженне» (1648), «>НарадженнеМаціБоскай» (1649), «>Пакроў» (1650), «>Успенне» (1652)присутнічаюцьмясцовияпейзажи йўласцівия епосіпрадметипобиту. УХVІІІ ст.барокаўіканапісехарактаризуеццабольшайприсутнасцю народнихмативаў,павеліченнеелементаўсвецкагаживапісу йінш.

>Партретни жанрстаўз’яўляцца наБеларусіўканциХVІ ст.Лепшияпрацибеларускіхмайстроўадбілісяўпартретах Я.Радзівіла, А.Астрожскага, А.Радзівіла йінш.Узнікненнестилюбарокаўпартретнимживапісесупала ізросквітам такзванага «>сарматизму» –ідеалогіі, якаючипадкресліваластарадаўняепаходжанне,саслоўную йграмадскуювиключнасць шляхти.Сармацкамупартрету булоўласцівазнешняепадабенства,наяўнасцьпеўнихатрибутаў (герб,надпіс)ціпрадметаў,якіяадлюстроўваліприналежнасць персони такгрупи «>абраних».Такіярисиўласціви «>рицарскім»партретам До.Весялоўскага, М. Паца, А.Завіши, До.Сапегі, Ю.Радзівіла йінш.

У іншийпаловеХVІІІ ст. ізраспаўсюджаннемАсветніцтвабарокапаступовасаступаемесцановамустилю –класіцизму ізуласцівимі яму напускноїурачистасцюўвиглядзе й позах персон,витанчанасцюдеталяў,присутнасцюдекаратиўнихелементаўантичнасці. Улікузаснавальнікаў школикласічнагаживапісу набиўпрафесарВіленскайГалоўнай школи Ф.Смуглевіч (1745-1807).

Скульптура крейдикультаваепризначенне йвираблялася длякаталіцкіх йўніяцкіххрамаў як елементалтароў.Вияви Бога й святихвирабляліся іздрева звикаристаннемфарбаў йпазалоти.Найбольшвиразнияўзористилюбарокаадбілісяўалтарибудслаўскагакасцела (1643-1651).Своеасаблівиясвецкіямативиў скульптуриадбілісяўнадмагільнихпартретах знатнихнябожчикаў.

>Пачатактеатральнагамастацтвазвязваюць із народнимлялечнимтеатрам – «>батлейка» (пеклопаланізаванайназвигорадаВiфлеем, дзе,нарадзiўсяIсус) чи «>Вяртеп», «>Яселка»ці «>Жлоб».Арганізатарамівідовішчаўнапачаткубилівандруючияманахі,студентицііншияадукаваниялюдзі.Сценай длявиступленнялялечнихартистаўслужилатрох-цідвух’ярусная скриня. Так, наверхнім ярусібатлейкіпаказвалідзеі нарелігійниясюжети, наніжейших – ізнароднагажицця. якправіла,апошніяскладалі народну драму «>ЦарМаксіміліян»,жанравиясценкі – «Антон ізказой йАнтоніха», «>Вольскі – купецьпольскі», «>Берка-карчмар», «Циган й циганка» йінш.

>Центрамімастацкай культуриБеларусізрабілісямагнацкіярезіденциіўГародні,Нясвіжи,Ружанах,Слоніме йінш.гарадах.Випісаниміз-замяжимузикантамі,сценографамі,балетмайстраміствараліся школи дляпадрихтоўкіартистаў ізлікупригоннихюнакоў йдзяўчат. Так,частканясвіжскага замкуадводзіласяпадтеатр,музичную й балетну школи. У 1746 р.жонка магнатаЎршуляРадзівілпаставіла насцене палюкамедию «>Дасціпнаекаханне».Струннайкапелай,музичнай йбалетнайшколамі,адмисловим «Новим домівках опери»славіласярезіденция гетьмана М. До.АгінскагаўСлоніме.Музичнаякапела, атаксама школа пападрихтоўципридворнихартистаў належала А.Тизенгаузу. Яготеатр памайстерству й славипераўзишоўастатніяваўсей РП.МагнатиТишкевічизаснавалітеатри ізпригонниміартистаміўСвіслачи йПлешчаніцах.Усяго такканцаіснавання РП наБеларусімелася 26театраў й розжарюючи 30аркестраў. Уцелиммастацкая культураБеларусі XVIII ст. крейдивиразнисвецкі йелітарнихарактар.

4. Білорусь у війнах (>ХVІІ-ХVІІІстст.)

Увинiкуаб’яднанняПольшчи ізВКЛсуадносiнисiлваУсходняйЕўропепаступовазмянялiся накарисць РП.ТамупасприялаўзнікненнеўМаскоўскайдзяржаве – такзванага «>смутнага години»,викліканагакризісамцарскайулади.Сваепретензіі на тронвиказаўбеглиманах Р.Атреп’еў, котріабвясціўсябе синамІванаІVДзмітрием.ПрипадтримциЖигімонта ІІІ йваяводи Ю.МнішакаІлжедзмітрий із 4-тисячним військамрушиў наМаскву йўчервені 1605 р.заняўяе. Утим самим місяцісамазванецкаранаваўся на царствападіменемДзмітрия І. Алі,захапіўши трон,ен нездолеўвиправіцьцяжкогастановішча, у якимзнаходзілісярасійскаеграмадства йягогаспадарка.Акрамятаго,присутнасць уМаскве чужих (>польскiх,лiтоўска-бела-рускiх) військвиклiкаланезадавальненнемасквiчоў. 17 травня 1606 р. увинiкузмовибаяр іпаўстаннягараджанIлжедзмiтрийбиўзабіти.

НовимцаромбиўабраниВасільШуйскі (1606-1610), але йзменаўлади непалепшилацяжкогастановішча. УРасiiраспаўсюдзiлiсяшматлiкiяантиўрадавиявиступленнiсялян,казакоў,наватдваран. З огляду наагульнаганезадавальнення У.Шуйскім у 1607 р.узніклічуткіабДзмітриі І, котріўСтарадубе (>Браншчина)збіраесіли дляновагапаходу наМаскву. 1 травня 1608 р.новамусамазванцу М.Малчанавуўдалосяразбіцьцарскае війська,падийсцізусімблізка такМаскви йстацьлагерам розжарюючи в.Тушина.Кабперамагчи «>тушинскагазлодзея»,паслиШуйскагазвярнуліся задапамогай такШвециі,абяцаючисаступіць їйприбалтийскіяземлі. Алі яктолькі на бакуцаравиступілі шведи, РПуспринялагета якнедружалюбни акт йприступілася такадкритайінтервенциі. Увераснi 1609 р.яевойскiасадзiлiСмаленск, аўчервені 1610 р.разбіліцарскіхстральцоў. УМаскве групадваранзвергла У.Шуйскага трону йпастриглаягоўманахі.Уладаперайшла так 7баяр на чалі із княземМсціслаўскім.Паводлепадпісанай 17жніўня 1610 р. «>сямібаяршчинай» й гетьманам З.Жалкеўскімдамови, нарускі тронзапрашаўся синЖигімонта ІІІкаралевічУладзіслаў.МаскоўскіКремльаддаваўсяпадаховупольска-літоўскагагарнізона.

УтихумовахІлжедзмітрий ІІбиўвимушаниўцякаць ізТушина і уснежні 1610 р.енбиўзабітисваiмiбилимiприхiльнiкамi.

Уадрозненне пекловишейшагабаярства,асноўнаямасадваран йпростага людуадмовіласяприсягацьУладзiславу йвиступіласупрацьінтервентаў.Першаяспробаапалченцаўвибіцьзахопнікаў ізМасквиўмаі 1611 р.скончиласяняўдала. Уверасні 1612 р. іншеапалченне на чалі ізДз.Пажарскім й До.Мініним завдалапараженне війську гетьманаВКЛ Я.Хадкевіча,якоеішло надапамогуакружаним уКрамлісуайчиннікам, й 6снежня імдавялосякапітуляваць.

Устудзенi 1613 р. наЗемскiмСабориўМасквебиўабрани новіцар –16-гадови М.Раманаў (1613-1646), а 11ліпеніен «>вянчаўся на царства».Такімчинам, длярасійскагаграмадства «невиразні годину»скончиўся. АлікаралевічУладзіслаў непакідаўспробзавалодацьрасійскім тронам.Распачати ім у 1617 р.паход війська РП наМасквупажаданаймети недасягнуў.Паводлеперамір’я,падпісанагаабодвумабакаміўснежні 1618 р. у в.Дзявуліна,енадмаўляўся пеклоправоў на трон, але й так РПадиходзіліСмаленскія йЧарнігава-Северскіяземлі.

>ПаслясмерцiЖигiмона III (1632)Міхаілам І булаздзейсненаняўдалаяспробавяртанняСмаленска.СпробановагакараляЎладзiслава IV Вази (1632-1648)захапіцьМасквутаксама непринесла ямупоспеху. Уадпаведнасці ізПалянаўскіммірам пекло 17 травня 1634 р.,пацвярджаласянепарушнасцьграніцпаміжРасіяй й РП.Акрамятаго,Расіяабавязаласявиплаціць 20 000 крб., акарольканчатковаадмаўляўся пеклопретензій нарускі трон.

>Сацияльна-еканамічнаестановішчаВКЛканца XVI –першайпалови XVIIстст.характаризаваласяўсталяваннемфальварачна-паншчиннайсістеми,умацаваннемзямельнайуласнасціфеадалаў,якіяімкнулісяпавялічиць свійприбитакшляхампавеліченняексплуатациі перелоговихсялян.

>Умацаваннепригнетуадчуваўтаксамапрацоўни людгарадоў ймястечакВКЛ,асабліватих,якіяналежалісвецкім йдухоўнимасобам.Аднимсаспосабаўпазбаўлення пеклофеадальнагапригнетуз’яўлялісяўцекі напоўдзеньВКЛ. Там, за «>парогамі»Дняпра, уЗапарожскайСечиўканци XVI ст.узнікласвоеасабліваенапаловуваеннае,етнічнанеоднароднаесаслоўе –запарожскае козацтва.Часткаяго – такзванаереестравае козацтва –знаходзілася на службіўкараля РП, крейдиўстойлівиприбитак йпеўнияпривілеі.

>Паўстаннезапарожскiхказакоў,якоепачалосяўкрасавіку 1648 р.,адигралавизначальнуюролюваўздимеантифеадальнага руху набеларусі.Поспехіпаўстанцаў на чалі із гетьманам Б.Хмяльніцкім умаі 1648 р. убаях ізкаралеўскімівойскаміпадЖоўтиміВодамі й Корсунемвиклiкалiузброениявиступленнiбеларускiхсялян ігараджан. Дляпадтримкiнароднага руху Б.Хмяльнiцкiнакiраваў на Білоруськазацкiя «загони» (>атради) на чалі ізГалавацкiм,Кривашапкам,Нябабам,Хвясько іiнш.Адначасова пекло Гомеля такБарисава,Бихава іМагiлеварассилалiсягетманскiяўнiверсали іззаклiкам такпаўстання. Таквосенi 1648 р.жихариМазира,Турава, Гомеля,Речици іiхнаваколляў «усєпаказачилiся іпаклялiсяадзiн іншомустаяць такапошняга».Асобнияфарміраванні шляхтибиліразбітипадКобринам,Мазиром,Черикавим йінш.

>Чарговаяперамога Б.Хмяльніцкага надпольскімапалченнемпадПіляўцамі 21верасня 1648 р.,активізавалапаўстанцкі рух наБеларусі.Мясцовая шляхтапачалафармiраваць палісіли йвербавацьнаемнiкаў.Агульнаекiраўнiцтвашляхецкім військам булоўскладзена навялікага гетьманалітоўскага Я.Радзiвiла. Укастричніку 1648 р. р.шляхецкае війська на чалісастражнікамМірскімпасляўпартайбарацьбиавалодаліПінскам іжорсткапакараліягоабаронцаў,забіўшибольш за 3 тис.мяшчан, утимлiкужанчин ідзяцей.Такi жлесспасцiгабаронцаўЧерикава. Устудзені 1649 р. Я.Радзівіл на чалі10-тисячнага військапрайшоў паТураву,Петрикаву,Мазири,Бабруйску,Речици й напрацягузімипадавіў уселакальнияачагіпаўстання.

>Вясной 1649 р. ізУкраіни наПалессеприбиў3-тисячни загінпалкоўнікаГалоти йпаўстаннеізноў сталаразгарацца.Неўзабаве тутз’явіліся загониГаркуши,Пабадайли,Кричеўскага іiнш. Б.Хмяльніцкіпрацягваўнакіроўвацьказакоў на Білорусь,кабскавацьсілиРадзівіла й недапусціцьіхзлучення ізкаралеўскімівойскамі. Алі 21червеня 1649 р.шляхцеўдалосяразграміцьгрупоўкусялянска-казацкіхпаўстанцаў на чалі із М.Кричеўскім, азатимлагерПабадайли розжарюючиЛоева. Увинікупаўстанцкі рухрассеяўся наасобнияплині,страціўмасавасць йнабиў формупартизанскайбарацьби.

6жніўняшляхецкае військаВКЛзахапілаКіеўаб’ядналася ізкаралеўскім. 28верасня 1651 р. Б.Хмяльнiцкібиўвимушанипадпісаць невигадни длясябеБелацаркоўскімір.Застаўшися безказацкайпадтримкi,беларускiяпаўстанци нездолелiпрацягвацьадкритуюбарацьбу,некатори годинудзейнiчалiпаасобку, але йўдалейшимбилiвимушаниспинiцьсупрацiўленне.Відавочна,штоўлікупричинпараженняпаўстання наБеларусіз’яўляласяадсутнасць такийарганізаванайсіли як козацтва йадзінагацентракіравання.Усевиступленні яксялян, то ймяшчан,билілакальнимі й нескіроўваліся надасягненнеадзінаймети.Тим неменш, пасваімхарактари, масштаби янимеліприкметиантифеадальнайвайни.

>Адним ізвинікаўказацкагапаўстання наЎкраінез’явіласяўваходжаннеяелевабярежнайчасткі (>Гецьманшчини) уРасіюпадпратектаратмаскоўскагацара. Аліпераяслаўскідагаворператвариўканфліктпаміжказацтвам йпольскайшляхтай увайну РП ізРасіяй.

>Каристаючисяцяжкімстановішчам РП,царАляксейМіхайлавіч (1645-1676)вирашиўзамацавацьпоспехзахопамсуседніх ізРасіяйзямельВКЛ. Ягоразлік напераможнуюкампаніюбудаваўся нетолькі нарускае80-тисячнае війська (>супраць10-тисячнагашляхецкага), але й й надапамогубеларускаганасельнiцтва.

Зпачаткам літа 1654 р.рускiястральциперайшлімяжуВКЛ. Упаўночнимнапрамку за літастральцизаваяваліПолацк,Мсціслаў,Оршу, уверасні –Смаленск, уканцилістапада –Віцебск. Напоўднi яни іздапамогай20-тисячнагаказацкага військазахапiлi Гомель,Чачерск,Прапойск,Бихаў.Некаториягаради, такприкладу,Магілеў,здаваліся безсупраціўлення.Летам 1655 р.пачалосяноваенаступленнерускiх військ на чалі ізваяводамТрубяцкім,якоескончиласязахопамцентральная ізаходняйчасткіБеларусiразам ізВiльняй.

Уліпені 1655 р.шведскікароль Карл ХГустаўрушиўвайной на РП йзахапіўвялікуюяечасткуразам ізВаршавай. УтихумовахшляхецкаягрупоўкапаспрабавалааднавіцьсамастойнасцьВКЛ. Згетайнагоди Я.Радзівілпайшоў назаключеннесаюзаВКЛсаШвецияй йўкастричнiку 1655 р.падпісаў акт такзванайКейданскайунii. Аліасноўнаямаса шляхтизасталасявернайуніі «двохнародаў».

>НебяспекаўмацаванняШвециіпримусілацараприпиніцьбаявиядзеяннісупраць РП й 24кастричніка 1656 р.падпісаць із їй такзванаеВіленскаеперамір’е.Паягоўмовах наакупiраванайтериториіўладазаставалася зарускіміваяводамі.Тим ізбеларускай шляхти,хтоприсягаўцару,надавалiся мають раціюрускіхдваран.Насельнiцтва іпалоннияпавіннибиліахрисціццаўправаслаўную віруКаталiцкiя іунiяцкiя храмизачиняліся.Становішчаяўреяўзначнапагоршилася.

>Разам ізтимпаводзiнирускiхстральцоў наБеларусiвиклiкалiмоцнаенезадавальненнемясцовагажихарства.Целиясялянскiя ірамеснiцкiясем’iвивозiлiсяўРасію. Увинікулюдзіадмаўляліся пеклоприсягі навернасцьцару йбраліся зазброю. У 1658 р.,калібаявиядзеянніпаміж РП йРасіяйаднавіліся,виступленнісупрацьстральцоўзначнапачасціліся. На біккараля РПперайшлоўкраінскае козацтва.

>ПасляпадпiсаннямiрусаШвецияй (травень 1660) РПздолеламабілізавацьсіли набарацьбу завизваленнеакупіраванихтериторийВКЛ. Так, 18червеняаб’яднанае військапольскай ілiтоўска-беларускай шляхти на чалі із П.Сапегамразбiла військаваяводиХаванскага розжарюючи в.Палонка,Слонiмскага впавши. Улiпенiуся Білорусь назахад пеклоБярезiни булавизвалена. Укастричнiку 1660 р. військацарскагаваяводиДалгарукага булоадкiнута такСмаленска.

Упачатку 1661 р.узмацняеццаантирускаесупрацiўленне наакупiраванайтериториi. То в лютим 1661 р.адбилосяпаўстаннемяшчанМагiлева,якiя за ночезнiшчилi 2 000стральцоў.Такiя жпаўстаннiадбилiсяўГомелi іiншихгарадах.Восенню війська РПвизвалілаГародню йВільню. Алі набуйнамаштабнияакциiнi уаднаго ізбакоўужо бувсiл,тамубаявиядзеяннiперапинiлiся на 2 гади.

>Апошняя протягом годинивайни наБеларусібітваадбилася летам 1664 р.падВіцебскам, дзебилі розгромленівойсківаяводиХаванскага.Асноўнияпадзеіперамясціліся наУкраіну й 30студзеня 1667 р.завяршилісяперамір’ем,падпісаним у в.Андрусава (розжарюючиМсціслава).Паводлеягоўмоў, такРасiiадиходзiлiСмаленскае іЧарнiгаўскаеваяводстви,Старадубскі впавши.,левабярежнаяУкраiна, (на 2 гади)Кіеў.ЗапарожскаяСечпераходзiлападсумеснаекiраўнiцтва. 6 травня 1686 р.умовиАндрусаўскагаперамір’ябилізамацавани «Вічниммірам», йдапоўнениперадачайРасііЗапарожжа йКіева.

У такзванайПаўночнайвайне (1700-1721)Расія й РПудзельнічалігалоўнимчинам яксаюзнікі.Іхсумеснаядзейнасць булаабумоўленаімкненнемпадарвацьгегемоніюШвециіўбалтийскімрегіене.Першаяантишведскаякааліция сталафарміраваццаўпачатку 1699 р. ускладзеРасіі йДаніі.Восеннюнегалосна таксаюзнікаўдалучилася РП. 12лютага 1700 рокусаксонскіявойскі,пасланиякаралем РПАўгустам ІІ (1697-1733)асадзіліРигу. УсакавікураспачалаваеннуюактиўнасцьДанія, але йўжоўчервенішведскіявойскіпримусіліяепайсці назаміренне.

Ужніўні 1700 р.Расіяаб’явілавайнуШвециі. Алі Карл ХІІпасляатриманайперамогіпадНарвай у нелічиўяемоцнимпраціўнікам,тамускіраваўасноўниясілисупраць РП йў 1701 р.захапіў Варшаву,праз рік –Гародню. Шляхтаадрезанага пеклоПольшчиВКЛстварилаканфедерацию івясной 1703 р.падпiсаладагавор ізцаромРасііПятром I (1685-1725)абсумеснайбарацьбесупрацьшведаў. 14студзеня 1704 р. Карл ХІІпримусіў сеймадхіліцьАўгуста ІІ пекло трону й замісцьягоабрацькаралемСтаніславаЛяшчинскага.Частка шляхтиадмовіласяпризнавацьновагакараля йаб’ядналасяўСандамiрскуюканфедерацию.Іхпадтрималаканфедерация шляхтиВКЛ. АліАўгустIІ самадмовіўся пекло трону, аРадзiвiли,Паци,Вiшнявецкiя йінш.призналіновагакараля.

>Восенню 1704-1705 рр.рускаяармiяаднавiлабаявиядзеяннi наБеларусi. На бакушведаўзмагалiсяатрадиСапегi.Маенткi івескi,якiяналежалiсаюзнiкамПятра I,бязлiтасназнiшчалiся. У палючаргурускiявойскiжорсткакаралiнасельнiцтвабеларускiхгарадоў,якіябилiвимушанизабяспечвацьшведаўправiянтам і фуражем. Так, пазагадуПятрабиўцалкамспаленигорадМагiлеў.

Устудзенi 1708 р. КарлХIIпаставiў намецеперанесцiбаявиядзеяннi натериториюРасii.Сваюдапамогуўгетимабяцаўукраiнскi гетьман Мазепа. НаБеларусi шведиiзноўзанялiГародню іiншиягаради. Улiпенiтаго ж 1708 р розжарюючи м.Галоўчин,Аршанскагапавета яниўшчентразбiлi корпус генералаРепнiна.

>Затое 28верасня розжарюючи в.Лясная,штопадПрапойскам,рускімсалдатам,якімікамандаваў Петро,удалосяразграмiцьшведскi корпус генералаЛевенгаупта йзахапіцьабоз ізбоеприпасамі,призначани для Карла ХІІ.Гетасраженнеўмногiмабумовiлашчаслiви длярускiх військвинiкгенеральнайбітвипадПалтавай 27червеня 1709 р.Невипадкова,перамогупадЛясной Петро Іназваў «>маціПалтаўскайвікториі».ВайнасаШвецияйскончиласяў 1721 р.яепоўнимпараженнем.

Білорусь, дзеадбивалісямоцниябаіпаміжрускiм ішведскiмвойскамi,панеславелiзарниялюдскiя іматерияльния страти.Пригетимгiнула і шляхта, ірекрутавания їйсяляне,нiшчилiсявелiзарнияматерияльниякаштоўнасцi.Усяго наБеларусiзагiнула,памерла пекло ран,хвароби іголаду розжарюючи 700 тис чал. ізяе 2, 2мiльеннаганасельнiцтва. як шведи, так ірускiя,разглядалiбеларускуюзямлю якварожуютериторию, аяебагаццi якзвичайнуюваеннуюздабичу.

5.ПалітичникризісРечиПаспалітай йяепадзели

>Праз 100 рікпаслязаключенняЛюблiнскайунiiунутрипалiтичнаестановiшча РП сталавияўляцьприкметикризiсу йнайперш увишейших кілкахдзяржаўнайулади. Так,паўнамоцтвидвухпалатнага сеймупераўзиходзiлiкаралеўскiя, але й йенвиявіўсур’езнуюнедасканаласць. Так, за годину із 1652 па 1764 рр. увинiкудеструктиўнихзахадаўмагнатаў йіншихзацікаўленихасоб 48пасядженняў сейму із 55 булосарванаўвинікувикаристаннядепутатамі права «>лiберумвета».

>Пачинаючи із 1648 й так 1717 р. РПзнаходзіласяў станіамальбесперапиннихвойнаў ізРасіяй,Швецияй,Асманскайімперияй,кримскімітатарамі.Далека неўсе янизаканчвалісяпераможна дляяе.Суседзi РП –Прусія,Аўстрия йРасіяадкритавиказвалi такяетеритарияльнияпретензii. То в гадиПаўночнайвайни (1700–1721)прускікарольпланаваўаддзяліць пекло РПузбярежжаБалтикі.Аўстрияпретендавала наЗаходнююЎкраіну.Расіябудавала планиадноснадалученняастатняйУкраіни йБеларусі.

>Негатиўнаеўздзеянне наўнутрипалітичнаежицце РПпрацягвалааказвацьпитаннеабдисідентах (>іншаверцах). Здругога боці,нераўнапраўенасельніцтваўсправах віривиклікалаўмяшальніцтва із боцісуседніхдзяржаў,асаблівалютеранскайПрусіі йправаслаўнайРасіі.Рускіяцарибралі насяберолюабаронциiнтаресаўсваіхаднаверцаў у РП, а пасутнасці,умешвалісяўяеўнутраниясправи. Так, іздапамогайрускайармііў 1733 р. тронзаняўАўгуст III (1733-1763).Пасляягосмерцi шкірнагрупоўкамагнатаўвиставілаўласнагапретендента за трон.РасійскаяімператрицаКацярина ІІ (1762-1796)падтрималапартиюЧартарийскіх йіхпрадстаўніка –урадженцамаенткаВолчинБерасцейскага впавши.,стольнiкаВКЛCтанiславаПанятоўскага,якiприкаранациiнабиўiмяАўгуст IV (1764-1795).

>КаристаючисяпадтримкайРасіі,праваслаўная шляхтаВКЛутварилаканфедерацию ізцентрам уСлуцку йдамагласязаканадаўчагаўраўнанняў правах всіхвернікаў РП.Спробастворанай у 1768 р. у р. Барканфедерациікаталіцкай шляхти іздапамогайзброівиступіцьсупрацьпарушення «>старини»скончиласяяеразгромамрускімівойскаміўснежні 1771 р.

>Скаристаўшипалiтичникризiс, 5жнiўня 1772 р.Расiя,Прусiя іАўстрияпадпiсалiканвенциюабчастковимпадзелепамiжсабойтериториi РП,кабтим самим «>прадухiлiцьдзяржаву пеклопоўнагаразлаження». Увиніку такРасiiадийшлаўсходняячасткаБеларусі.

>Прагресіўная шляхтаспрабавалапрадухiлiцьдалейшизаняпаддзяржави. 3 травня 1791 р. групадепутатаў сейму (Р.Калантай, З.Малахоўскi, До. Сапега

Страница 1 из 2 | Следующая страница

Схожі реферати:

Навігація