Реферати українською » История » Сацияльна-еканамічнае развіцце білоруських губерняў у пареформенни перияд и на рубяжи ХІХ-ХХ ст.


Реферат Сацияльна-еканамічнае развіцце білоруських губерняў у пареформенни перияд и на рубяжи ХІХ-ХХ ст.

>Сацияльна-еканамічнаеразвіццебеларускіхгуберняў упареформенниперияд й нарубяжи ХІХ-ХХ ст.

>Виполнил: студент першого курсу

спеціальності маркетинг

№групи 902221-21

Калініна Анастасія Олександрівна


План

>Сацияльна-еканамічнаеразвіццебеларускіхгуберняў упареформенниперияд й нарубяжи ХІХ-ХХ ст.

1)Сацияльна-еканамічнаестановішчаўпершайпалове XIX ст.

2)Дзяржаўниясяляне

3)Сацияльна-еканамічнаестановішчаў іншийпалове XIX ст.

4)Прамисловасць у XX ст.

>Спіслітаратури


>Сацияльна-еканамічнаеразвіццебеларускіхгуберняў упареформенниперияд й нарубяжи ХІХ-ХХ ст.

Уканци 18 -першайпалове 19 в. наБеларусіадбивалісяагульния дляРасійскайімпериіпрацеси,якіявялі так розпадуфеадальна-пригонніцкіхадносін.Узнікаліадносіниновага,капіталістичнагатипу. Прагетасведчаліпоспехіпрамисловасці:узраслаколькасць мануфактури, намногіх ізіхпачалавикаристоўваццавольнанаемнаяпраца.Буржуазнияреформи 60-70 рр.19в.сталілагічнимпрацягамреформи 1861 р.

1)Сацияльна-еканамічнаестановішчаўпершайпалове XIX ст.

Упершайпалове XIX ст. уБеларусіадбивалісяагульния дляРасійскайімпериіпрацеси,якіявялі так розпадуфеадальна-пригонніцкайсістеми, такўзнікнення нових -капіталістичнихадносін. Прагетасведчицьразвіццепрамисловасці, зростаннягарадоў йгандлю. З 1825 па 1859 рр. упяцізаходніхгуберняхлікпрамисловихпрадприемстваўпавялічвалася із 96 так 549, аколькасцьпрацоўних наіх - із 3310 так 6508чалавек,сяродякіхвольнанаемнияскладалі 43%.З'явілісяпершияфабрикіўмястечкахХомск йКосаваГарадзенскайгуберні, дзеўживалісяпаравиярухавікі.Сфармавалісятакіягаліни, якжалезаапрацоўчая,шкляная,папяровая,бурачнацукровая.Уладальнікамі мануфактури йфабрикбиліпамешчикі. УцелимжапрамисловасцьБеларусі аж такреформи 1861 р.развівалася слабка.Прадприемстваўфабрична -завадскогатипу було мала.Лікпрацоўних напрадприемствахредкадасягала 10чалавек.

Упершайпалове XIX ст.адбиваўсяприкметни зростаннягарадоў йгандлю. Зканца XVIII ст. па 60-е гади XIX ст.насельніцтвабеларускіхгарадоўузраслоў 4 разу (із 82 тис. так 320 тис. чал), аўдзельная вагигараджан уагульнайколькасцінасельніцтвапавялічиўся із 3,5 так 10%. Зростаннягетибиўабумоўленигалоўнимчинамтим,штояўрейскаенасельніцтва булопримусовапераселена ізвесак умястечкі.Развіццепрамисловасці йгарадоўстимуляваларазвіццегандлю.Ваўнутранимгандліз'явілісяновияарганізацийния форми:крамнигандальпрамисловимівирабамі йпрадуктамісілкавання,штотидневиякірмашиўгарадах ймястечках.Купецтваўвялікімаб'емевивозілапрадуктисельскайгаспадаркі йляснихздабич замяжу. Напрацягупершайпалови XIX ст.значнаўзросгандлевикапітал. Уканци 50-xгадоў уБеларусіабвясцілікапітали 1060гільдейскіхкупцоў на суму так 2 млн.600 тис.рублеў.

>Новияз'яви,злучания ізразвіццемкапіталістичнихадносін,виявіліся йўсельскайгаспадарци,якоеўсетривалейзлучалася із ринків. Зузрастаннемпопиту собі на хліб наўнутраним йзнешнім ринкураслатаварнасцьпамешчицкіхгаспадарак.Памешчикіпаширалізасевак новихпляцаў, утимліку й за коштсялянскіхугоддзяў. У 30 - 40-е гади 80%прибиткаў імдаваў продажівпрадукциісельскагаспадарчайвитворчасці,галоўнимчинамзбожжа,гарелкі,спірту.

>Пристасоўваючися такзапатрабаванняў ринку,памешчикіперабудоўвалі палюгаспадарку,висейваючисхаднейшияўтаварнимстаўленні культури.З'явілісяраени із тієїцііншайспециялізацияйсельскагаспадарчайвитворчасці.Адной із самихприбиткових культур стала бульба. Яна стала нетолькі важливимпрадуктамсілкавання, але й йасноўнайсиравінайброварнихзаводаў,якіядавалі так 60% всіхприбиткаўпамешчицкіхкіхгаспадарак. Умаенткахпамешчикікісталісеяцьцукрови каштановий,адкривацьцукровия заводи.Живелагадоўля, завиключеннемавечкагадоўлі, упершайпалове XIX у.яшче сталатаварнайгалінай.Развіваласяагратехніка. У буйних йсяредніхпамешчицкіхгаспадаркахпачалівикаристоўваццасельскагаспадарчиямашини,гатункаваенасенне,угнаенні.Развіццепрадукцийнихсіл упамешчицкіхгаспадаркахБеларусівиклікалапавеліченненаемнайпраци,викаристоўванагагалоўнимчинам напрамисловихпрадприемствах. Усельскайгаспадарцинаемнаяпрацачасцей заўсе панувалаадзін сезон. Умаентках, дзесялянебилі начинши,викаристанненаемнайпрацинабилозвичайнихарактар.Аднакновияз'явиўпамешчицкіхгаспадаркахахапіліневялікуюгрупу буйних йсяредніхгаспадарак.

>Сялянскаягаспадаркаўцягваласяўпрацесфармаваннякапіталістичнихадносінпавольней папричинепанаванняпаншчиннайсістеми.Сялянетим годинахскладалі 90%усягонасельніцтваБеларусі - 70%сялянбиліабшарніцкімі,19% - такзваниміказеннимі (>дзяржаўнимі).Астатніянамінальнаприналежалідзяржаве, але йзнаходзілісяў ">арендзе"ўдваран йслужбоўцаў.97%сялянскіхгаспадаракзнаходзіліся напаншчине, якаючидасягала 6чалавека-дзен утидзень ізсялянскайгаспадаркі.Павялічиліся нормитоўк,гвалтоў йіншихпрац.Шматлікіяпамешчикіаддавалісваіхсялян пакантракцепадрадчикамі набудаўнічия йдарожнияпраци. Оплата жіхпрацудаставаласязвичайнапамешчику. Усялянскімземлекаристаннібилірегіянальнияадрозненні. Назахадзе йўцентрияно булоподворним, наўсходзе -пераважнасупольним.

Усялянскімасяроддзіазначиласямаемасна-сацияльнаядиференцияция.Фармаваласяеканамічна-ўстойлівая групадужихгаспадарак,якіявикаристоўваліпрацуаднавяскоўцаў.

Так50-ихгадоў XIX ст.працес розпадуфеадальна-пригонніцкайсістемиперайшоў установішчакризісу. Ягопаказчикамз'явіласяскараченнеприростунасельніцтва,спусташеннесялянскайгаспадаркі,заняпадабшарніцкіхмаенткаў.Пасеви хлібаў 50-ті рр.скарацілісяўпараўнанні ізпершимдзесяцігоддзем XIX ст. у 1,4 разу.Ураджайнасцьзменшиласяўапошнімдзесяцігоддзіперадреформай на 24 - 42%адносна такпачатку XIX ст.Резкапавялічилісянядоімкі падзяржаўнихпадатках йплацяжам. Так 1856 р. янисклалі 8 млн.рублеў.Периядичнапаўтаралісянеўрадлівия гади. За 1820 - 1850 рр. уВіцебскай йМагілеўскайгуберняхіх булодзесяць. Так 1859 р. упяцібеларускіхгубернях розжарюючи 60%пригоннихсялянбилізакладзениіхуладальнікамі.

>Паказчикамнарастальнагакризісусацияльна-еканамічнайсістемибиўсялянскі рух. Упершайтреці XIX ст.адбилосясоракшесць буйнихсялянскіххваляванняў, в іншоїтреці -больш за 90.Сацияльниясупяречнасціабвастралісянациянальна-релігійнайварожасцюпаміжсялянамі йабшарнікамі.Сацияльнаянапружанасцьузмацняласяантисамадзяржаўнайагітацияй,якуювялісяроднасельніцтвидемакратичнаналаджанияпрадстаўнікі шляхти. З їйуладиўшчильнуюсутикнулісяприўціхамірванніў 40-ві гадивиступаўсялян умаенткуСмаргоньВіленскайгуберні.Маштаби йзацятасцьсялянскайбарацьбивимусіліўладаўводзіцьвайсковиякаманди,праводзіцьекзекуциі. У 1855 р. усувязісаскараченнемнадзелаў йпавеліченнемпадаткаўспрабавалідамагчисявизвалення пеклопригоннайзалежнасцісялянеНясвіжскайардинациіРадзівілаў. У 1856 р. наўціхамірваннехваляванняўгомельскіммаентку князяПаскевіча булонакіравана двабатальенасалдатаў.Усегетавимусілацаризмправодзіць натериториіБеларусібольшгнуткуюсацияльна-еканамічнуюпалітику йпрадпримацьвизначаниякрокі парашенніаграрнагапитання.

>Парашенніўрадаў 1839 р. узаходніхгуберняхпачаласяреформасяроддзяржаўнихсялян.Ініциятарам йасноўнимправадиромреформистаўміністрдзяржаўнихмаемасцяўРасіі графП.Д.Кісялеў.28снежня 1839 р.биліпадпісаниўказипра новусістемукіраўніцтва йлюстрациідзяржаўнихмаенткаў узаходніхгубернях. Указпрадугледжваўпадрабязнаеапісаннемаенткаў,ствареннеорганаўкіраванняімі,пераглядзямельнихнадзелаў йпавіннасцяўсялян. Увинікупавіннасціпаменшиліся на 30 - 35% назахадзеБеларусі й на 62 - 65% - наўсходзе.Пазней уседзяржаўниясялянебиліперакладзени начинш,спиняласяпрактикарештиіх уаренду. Намесцахстваралісявибарниясялянскія органисамакіравання, якимдавяраласярашеннегаспадарчих,адміністрацийних й судновихспраў.Кіраўнікаммаенткамізабараняласяўживаць таксялянфізічнияпакаранні.

Зметайпаслабленнякризісупригонніцкіхадносін уабшарніцкайвесциўрадпайшоў направядзеннеінвентарнайреформи,пачатакякойпаклаў указ 15красавіка 1844 р.Сутнасцьяезводзілася такрегуляванняпамераўнадзелаў йфіксациіпавіннасцяўпригоннихсялян.Гетимзаймалісягубернскіяінвентарниякамітети іздзяржаўнихслужбоўцаў йпрадстаўнікоўдваранства.АбавязковияінвентарибиліўведзениваўсіхмаенткахЗаходняй,Центральнай й,часткова,УсходняйБеларусі.Реформасустреласупраціўленнепамешчикаў.Уладанекалькіразоўзмяняліпадиходиприяеажиццяўленні,таму янозацягнулася так 1857 р.Нягледзячи напригоннуюабмежаванасць,непаслядоўнасць йнезавершанасцьреформаставіламяжуўладипамешчикаў йадкривалавизначаниялегальниямагчимасцісялянам дляадстойваннясваіхінтаресаў. Уцелимреформи 40 - 50-x рр. незакраналіасноўфеадальнихпарадкаў.

2)Дзяржаўниясяляне

>Дзяржаўниясяляне -адмисловаесаслоўеў XVIII -першайпалове XIXстагоддзіўРасіі,колькасцьякогаўасобнияпериядидаходзіла такпаловиземляробчаганасельніцтвакраіни. Уадрозненне пеклопамешчицкіхсялян янилічилісяасабіставольнимі,хоць йпримацаванимі такзямлі.

>ДзяржаўниясялянебиліаформлениўказаміПятра I ізрештакнезалежнагаземляробчаганасельніцтва:чорнасошнихсялян,сібірскіхральнічихсялян,аднадворцаў (>служилихлюдзей начарназемнимпамежжи ізДзікімстепам),нярускіхнароднасцяўПаволжа йПриўралля.

>Лікдзяржаўнихсялянпавялічвалася за коштсялянканфіскаванихцаркоўнихваладарстваў йзноўдалучанихтериторий,украінскіхказакоў,якіябиліпригоннихканфіскаванихпольскіхмаенткаў йінш. Увинікуў XVIII ст.дзельдзяржаўнихсялян уземляробчимнасельніцтвевираслаўнекалькіразоў (>пераважна за коштцаркоўнихваладарстваў).

У іншийпалове XVIIIстагоддзіўрадраздаўдваранствусотні тисяч душдзяржаўнихсялян; у 1-їпалове XIXстагоддзіпрактикавалісямасави розпродажівдзяржаўнихмаенткаў йперадачаіхваўдзельнаеведамства, атаксамаперакладдзяржаўнихсялян настановішчавайскоўцаў селян, узаходніхгубернях -рештаўарендуабшарнікам. З боцідваранствапаступаліпрапановиліквідавацьсаслоўедзяржаўнихсялян,перадаўшиказеннияземліўприватниярукі.

>Дзяржаўниясялянежилі надзяржаўних землях йплаціліпадаткіў скарбницю.Пададзених 1-їревізіі (1724),іхналічваласяўеўрапейскайРасіі йСібіри 1,049 млн. душмужчинскайпадлогі (>гетазначиць 19%усягоземляробчаганасельніцтвакраіни), па 10-їревізіі (1858) - 9,345 млн. (45,2%земляробчаганасельніцтва).

>Дзяржаўниясялянемелі правакаристаццанадзелам упамери 8дзесяцін на свою душуўмалазямельнихгубернях й 15дзесяцін - ушматзямельних.Фактичниянадзелибилізначнаменш: такканца 1830-хгадоў - так 5дзесяцін у 30губернях й 1-3дзесяцін у 13губернях;напачатку 1840-хгадоў 325 тис. душ немелінадзелу.

>Асноўнаямасадзяржаўнихсялянуносілаў скарбницюграшовичинш; натериториіПрибалтикі й ЦарстваПольскагаказенниямаенткіздавалісяўарендуприватнимуладальнікам йдзяржаўниясялянеадбиваліпераважнапаншчину;сібірскіяральнічиясялянеспачаткуапрацоўваліказеннуюраллю,затимуносіліпрадуктовичинш (>пазнейграшови). У 1-їпалове XIXстагоддзічиншвагаўся пекло 7руб.50 коп. так 10 крб. іздушиў рік.Па заходипавеліченняпавіннасцяўудзельних йпамешчицкіхсялянграшоваярентадзяржаўнихсялянстанавіласяадноснаменш,чимпавіннасцііншихкатегорийсялян.

>Шмат учим,становішчадзяржаўнихсялян булоцяжей,чимстановішчапамешчицкіхсялян.Наватсамижорсткіпамешчик, паеканамічнихчинніках,биўзацікаўлениўзахаванніжицця йздароўясваіхсялян,тади якбяздушнаямасадзяржаўнихслужбоўцаў не крейди анінаймалогастимулу длялітасціказеннихсялян,якіхганялі насамияцяжкіяпраци.Наприклад,падчаспабудовиСанкт-Пецярбурга,велізарнилікдзяржаўнихсялянзагінула пеклонепасільнайпраци йхвароби.

>Дзяржаўниясялянебилітаксамаабавязаниўносіцьгроши наземскіяпатреби; яниплацілі ізкожнайдушипадаць йадбивалінатуральнияпавіннасці (>дарожную,падводную,пастойную йінш). Заспраўнаенясеннепавіннасцяўдзяржаўниясялянеадказвалікругавойпарукай.

>Дзяржаўнимсялянам булодазволенавесткіраздробни йаптовигандаль,адкривацьфабрикі й заводи,валодаць ">ненаселенимі"землямі (>гетазначиць безпригоннихсялян).

Увиніку зростаннюмалазямелля йпавеліченняпавіннасцяўнапачатку XIXстагоддзявиявілісяпрагресавальниязбядненнедзяржаўнихсялян.Часцейсталіадбиваццахваляваннідзяржаўнихсялянсупрацьскараченнянадзелаў,цяжаричиншаў йінш. (>наприклад, ">Халерния бунти", ">Бульбяния бунти" 1834 й 1840-41).Питаннепразменукіраваннядзяржаўнимісялянамівиклікаўшматлікіяпраекти.

У 1830-хурадприступіў такреформикіраваннядзяржаўнайвескі. У 1837-41гадах булаправедзенареформа,распрацаванаяП.Д.Кісялевим:заснаванаМіністерствадзяржаўнихмаемасцяў йягомясцовия органи, наякія булоўскладзена ">апякунства" наддзяржаўнимісялянаміпразпасродкасельскайабшчини.Биліліквідаванипаншчиннияпавіннасцідзяржаўнихсялян уЛітве,Беларусі й наПравабярежнайУкраіне,спиненарештадзяржаўнихмаенткаў уаренду,душавичинш заміненібольшраўнамернимзямельна-прамисловимзборам.

>Перакананисупернікпригоннага права,Кісялеўмеркаваў,што волювартаўводзіцьпаступова, ">каб рабствазнішчиласясамастойна й безузрушенняўдзяржави".

>Дзяржаўниясялянеатрималісамакіраванне ймагчимасцьвирашаць палісправиў рамкахсельскайабшчини.Аднаксялянезасталісяпримацавани такзямлі.Радикальнаерефармаваннедзяржаўнайвескі сталамагчимимтолькіпасляадменипригоннага права.Нягледзячи напаступовасцьпераўтваренняў, янинапіхваліся насупраціў,паколькіпамешчикіасцерагаліся,штопразмернаевизваленнедзяржаўнихсяляндасцьнебяспечниприкладсялянам,якімівалодалі.

>Кісялеўнамерваўсярегламентавацьнадзели йпавіннасціпамешчицкіхсялян йчастковападпарадкавацьіхМіністерствудзяржаўнихмаемасцяў, але йгетавиклікалаабуреннепамешчикаў й бувреалізавана.

>Тим неменш,припадрихтоўцисялянскайреформи 1861складальнікізаканадаўствавикаристоўвалідосведреформиКісялева,асабліваўпитанняхарганізациісялянскагасамакіравання йвизначенніправавогастановішчасялян.

24лістапада 1866приняти закон "Прапазямельнуюприладудзяржаўнихсялян", па яким засельскіміграмадствамізахоўвалісяземлі,якіязнаходзілісяўіхкаристанні на правах ">валодання" (>прамогакаристання). Викупнадзелаўваўласнасцьбиўрегламентавани законам пекло 12червеня 1886.Приажиццяўленнігетихреформаўнадзелидзяржаўнихсялянскараціліся на 10% уцентральнихгубернях, на 44% - упаўночних.Викупнияплацяжиўзрасліўпараўнанні ізчиншавимпадаткам на 45%.Плацяжипавіннибиліўносіцца так 1931.

3)Сацияльна-еканамічнаестановішчаў іншийпалове XIX ст.

>Падарваўшиасновипригонніцкайсістемигаспадарання,реформа 1861 р.стварилаўмови дляпераходу таккапіталістичнагаспосабусельскагаспадарчайвитворчасці, котріпачаўсцвярджаццаўБеларусіў 60 - 70-ті гади.Важнайасаблівасцю аграрнихадносін убеларускімрегіенез'яўляласятое,штобольшпаловизямельнихугоддзяўприналежалапамешчикам. Упамешчицкімземлеўладаннізначнаемесцазаймалібуйниямаенткі, такзваниялатифундиі.Наприклад, князюВітгенштейнуприналежала розжарюючи 1 млндзесяцін, князюРадзівілу - 150 тис., графуПатоцкаму - 121,6 тис.дзесяцін.Паводлеўказаўцарскагаўрада, уЗаходнімкраі немаглімецьзямлюяўреі,ізноўнабивацьзямлюпамешчикі-католікі, асялянам-католікамдазваляласякупляцьяе небольш за 60дзесяцін. У 60 - 70-х рр.захоўваласяранейшаягаліновая структурасельскайгаспадаркі,трохпольнаясістемаземляробства йруціннаятехніка.

>Сусветниаграрникризіс 80 - 90-х рр.вимусіўпамешчикаўперайсці такперабудовисваіхгаспадарак накапіталістичнихпачатках.З'яўленне насусветним ринкутаннагазбожжасаЗША,Аргентини,Аўстралііпривяло такпадзеннякоштаў наяго.Шматлікіяабшарнікі немагліканкураваць на ринкузбожжа.Гетапримусілаіхпераариентоўваць структурусваіхгаспадарак наразвіццемяса-малочнайживелагадоўлі,павялічицьпасевитехнічних йкармавих культур,падпіхнула таквикаристаннясельскагаспадарчайтехнікі йінтенсіфікациісельскагаспадарчайвитворчасціўцелим.Адпрацоўвальнаясістемапаступовавицясняласянаемам, але йпрацесгетиішоўпавольна.Шматлікіяпамешчиківикаристоўваліпаўпригонніцкія формиадпрацовак,сервітути.Адпрацовачнаясістемадаўжей йбольш заўсезахаваласяваўсходняйчастциБеларусі.Большкапіталізаваннай булаГародзенскаягуберня, дзеабшарніцкіягаспадарківялісявилучнанаемнайпрацай.

>Развіццегандлевага,капіталістичнагаземляробстваўсялянскіхгаспадаркахішлопавольна.Яностримліваласямалазямеллем.Атриманиянадзелибилінедастаткови длягетага, а па заходи зростаннюнасельніцтва янияшчебольшпамяншаліся.Тамукапіталістичнаепрадпримальніцтваахапіламалаважнуюзаможнуючасткусялянства, якаючискладала 8 - 10%сялянскіхдвароў. Яназасяродзілаўсваіх рукахбольшасцьземляўякіяарандуюцца.Сяредняя пазаможнасцічасткасялянстваскладала розжарюючи 30%.Вялікаячасткасельскаганасельніцтва (розжарюючи 60%)змушана булаўпошукахсродкаў такіснаваннязаймаццапрамисловайдзейнасцю,адиходзіць назаробкіўпрамисловияраениРасіі, атаксамаеміграваць уЗША, Канаду,Аргентину йіншиякраіни.

>Развіццекапіталізмуўсельскайгаспадарциприводзіла такразареннясялянства йўтвареннялішняйрабочайсілиўвесци. У1890г. увескахпяцібеларускіхгуберній було 1127,7 тис.Рабочих рук,якія незнаходзілівикаристанняўсельскайгаспадарци.Значнаячасткалішнягасельскаганасельніцтва зайнявнеземляробчиміпромисламі.Збяднелаесялянстваз’яўляласяважнейшайкриніцай, уякоймаглачерпацьрезервираочайсілипрамисловасць.

>ПрамисловасцьБеларусіўпершия два післяреформенихдзесяцігоддзяразвіваласяпавольна.Большасцьпрадприемстваўзаставалася наўзроўнідробнатаварнайвитворчасці й мануфактури. Угарадах ймястечках булозасяроджанавялікаяколькасць дробовихмайстерняў. Уіх, якправіла,працаваў самгаспадар ізчленамісям'і йдва-три найманихпрацаўніка.Напачатку 60-хгадоў XIX у. уБеларусі було розжарюючи 10 тис.майстерняў, уякіхпрацавала 35 тис.чалавек, утимліку 10 тис. найманихрабочих. Уканцистагоддзяналічвалася 84 тис.майстерняў ізагульнайколькасцю зайнятих 144 тис.чалавек.Колькасцьпрамисловихмайстерняўмануфактурнагатипу ізпачатку 60-х па 90-ті гадиўзраслоса 127 так 233.

У 80-90-ті гадипаскориласяразвіццефабрична-завадскойпрамисловасці.Колькасцьфабрикаў йзаводаўпавялічилася із 1860 р. у 15 раз йсклалаўканци XIXст.1137.Аб'емвитворчасці наіхвирас у 37 раз,колькасцьпрацоўних - у 9 раз. У 1900 р.удзельная вагифабричнайпрадукциісклаў 46,8%, мануфактури - так 15%,дробнайпрамисловасці - 37,8%.Найболейбуйнияфабрикізнаходзілісяўгарадах.Аднак 2/3фабрикаў йзаводаў йамальпалова зайнятих наіхпрацоўнихбиліразмешчаниўвесци.

>Вялікіўплиў нагаспадарчаежиццеБеларусіаказалачигуначнаебудаўніцтва.Першайувайшлаў лад у 1862 р.Петебургско-Варшаўскаямагістраль (>беларускіўчастак пеклоГамарні такПареччасклаў 50 верст), у 1866 р. -Рижска-Арлоўская, у 70-ті гади -Маскоўска-Бресцкая йЛибаво-Роменская. У 80-ті рр.пачалідзейнічацьлінііВільня -Баранавічи -Лунинец; Гомель -Лунинец -Пінск -Жабинка;Баранавічи -Слонім -Ваўкависк -Беласток.Агульнаяпрацягласцьчигунакнапачатку XX у.склала 2837 верст.

>Развіццепрамисловасцісадзейнічала зростаннюгарадоў.Асаблівапаспяховаразвівалісятия ізіх,штосталічигуначнимівузламі йстанциямі.Пасваейеканамічнайзначнасці статутгалоўнагагорадаБеларусіпаступованабиваўМінск,насельніцтваякогаўканцистагоддзясклала 99,9 тис.чалавек. УцелимжагарадскоенасельніцтваБеларусі із 1813 па 1897 рр.узрасло із 330 так 648 тис.чалавек.Каля 500 тис.чалавекжилоў тієї годину умястечках. Такпачатку ХХ ст.завяршиласяфарміраваннеўнутранага ринку,значнаўзроссталикрамни йкрамнигандаль.Паўсталігандлевияаб'яднанні,кредитнияўстанови,слоікі йашчадниякаси. У 80-ті рр. уБеларусіпрацаваліаддзяленніДзяржаўнага,Сялянскага,Дваранскагабанкаў,Мінскікамерцийни йінш.

Зпаширеннемкапіталістичнихформаўгаспадараннязмянялася й структураграмадства.Феадальна-саслоўнаедзяленнегубляласваезначенне.Ішоўпрацесадукациі новихсацияльних груп йкласаў. Уканци XIX ст. уБеларусіналічваласябольш 400 тис.працоўних ізулікампадзеншчикаў усельскайгаспадарци. Зіх 142,8 тис.працаваліўпрамисловасці й натранспарце. Упрафесійним планісяродпрацоўнихдамінавалішвейнікі,титуннікі,пекари йінш.Гарадскіпралетариятпапаўняўся,першимчинам, за коштзгалелихмяшчан,рамеснікаў,гандляроў,галоўнимчинамяўрейскайнациянальнасці.

>Вядучуюролюўсацияльна-еканамічнимжицціграмадствапаступовазаймаў пластпрадпримальнікаў.Буржуазіярасла за коштдваранства йкупецтва, атаксамамяшчан.Асноўнаямаса мануфактури йфабрикаўприналежаладваранам.Уладальнікамі дробовихпрадприемстваў угарадах ймястечкахбилізвичайнамяшчане, убольшасцісваімяўрейскайнациянальнасці. УканцистагоддзянасельніцтваБеларусі пасацияльна-класавимскладзеразмяркоўваласянаступнимчинам: бурхливабуржуазія,абшарнікі,вишейшияслужбоўцискладалі 2,3%,сяредняязаможнаябуржуазія - 10,4%,дробниягаспадари - 30,8%,паўпралетариі йпралетари - 56,5%.

Уходзеразвіццякапіталізмуразаралісямяшчане-саматужнікі,рамеснікі,дробниягандляри,якіятаксамапапаўнялішерагірабочагакласа.

>ПралетариятБеларусіпапаўняўся й за коштчленаўсямейрабочих -жанчин йпадлеткаў,аплатапрациякіх булазначнаменшая,чим умужчин.

Уканци19ст. упрамисловасціБеларусісклаліся кадрипастаяннихрабочих. У 1900 р. напрадприемствах ізколькасцюпрацуючихбольш за 50пастаянниярабочияскладалі паГродзенскайгуберніі 98%,Віленскай йВіцебскай - 88%,Магілеўскай - 85%,Мінскай - 79%.

>Паступеніканцентрациіпралетарияту Білорусьадставала пеклоусейкраіни.Фарик йзаводаў ізколькасцюрабочихбольш за 500чалавек наБеларусі булотолькі 9, чи 1.1% пеклоагульнайколькасціпрадприемстваў.

>Распиленасцьраочих падронихпрадприемствах йнязначнаяўдзельная вагирабочих, зайнятих на буйнихфабриках й заводах,з’яляласяспецифічнайасаблівасю структурирабочагакласаБеларусі.

Доканцу19ст.асноўнаямасарабочих зайняв уметалаапрацоўчай,вінакурна-гарелачнай,лесапільнай йдреваапрацоўчай,запалкавай,шкляной,цагельна-ганчарнай,папярова-кардоннайпрамисловасці.

>Развіццепрамисловасці йўздимрабочага рухуў буйнихпрамисловихцентрахРасііпаставілі начаргурабочаепитанне. У 1880 -1890-я рр.урадампримаеццашерагзаканадаўчихактаў,якіяабмяжоўваліексплуатациюфабрична-заводскіхрабочих. У 1882 р.биўвидадзени закон, котрізабараняўначнуюпрацу нафабрикахдзецям так12-гадовагаўзросту. Утимжагодзебиўприняти законабувядзенніфабричнайінспекциі длянагляду завикананнемфабричнагазаканадаўства. За імуследпринялі закон 12червеня 1884 р.аб шкільнимнавучаннімалалетніх,якіяпрацуюць нафабриках.3червеня 1885 р.биўвидадзени законабзабароненачнойпраципадлеткам (так 17гадоў) йжанчинам. У 1886 р.биўабмежаванипамерштрафаў йўводзілісяразліковиякніжкі, дзевизначалісяўмови наймурабочих. У 1897 р.працягласцьпрацоўнага дняабмяжоўвалася 11,5гадзінамі.Аднакпринятия закониасабліва непаўпливалі настановішчарабочихБеларусі.Кантроль заажиццяўленнемзаконаўаказаўсявельмі слабким, удадатак яни нераспаўсюджваліся на дробову йрамесніцкуювитворчасць, а буйнихпрадприемстваў наБеларусі було мала.

4)Прамисловасць у XX ст.

>Ідучи пасусветним шляхуеканамічнихпераўтваренняў,расійскікапіталізм нарубяжи 19 -20стст.Уступіў уімпералістичнуюстадию. Длягетага етапукапіталізмухарактерния висока щабельканцентрациівитворчасці йкапіталу йўзнікненнеманапалістичнихаб’яднанняў,якіяадигривалірашаючуюролюўгаспадарчимразіцці;зліццепрамисловагаібанкавскагакапіталу;вивазкапіталу замяжу;барацьбапаміжбуйнейшімікапіталістичнимі йасониміміжнародниміманаполіямі заперадзелужопадзеленага світу,што мляво такагресіўнихзахопніцкіхвойнаў.

>ІмпералізмРасіімеўсваіасаблівасці.Тое,штоўРасіівивазтавараўадиграваўрашаючуюролюўпараўнанні ізвивазамкапіталу.

>Расіяўаходзілаўстадиюімпералізмуў тієї годину,калітемпияееканамічнагаразіццябилідаволізначнимі.Паагульнимколькаснимпаказчикусусветнагасукупнага,природна-демаграфічнага,фінансава-еканамічнага йваенна-технічнагапатенциялу яназаймалачацвертае місця,причимзначнаўступаючиЗША,Вялікабританіі йГерманіі.Аднакпригетимтребаўлічваць йтое,штоРасія крейдиперавагу наддругімікраінаміўтим,штояекапіталізмбиўадноснамаладим й яновалодалабагацейшимірадовішчаміўсіхвідаўсиравіни.

>ЭканомікаБеларусі, якаючиз’яўляласячасткайнароднагаспадарчага комплексуРасіі,развівалася патихжаеканамічних законах. Такпачатку20ст. яноў тієїцііншайступеніпрайшластадиюпрамисловагакапіталізму, аяепрамисловасць булаадсталайпараўнальна ізіншимірегіенаміРасійскайімпериі. ДляпрамислоагаразвіццяБеларусітаксамаиліхарактерниянераўнамернасць йциклічнасць, але йіхпраяўленненабивала паліасаблівасці.

Так, на тлірасійскагазацяжногаеканамічнагакризісу 1900 -1903гг. йдепресіі 1904 -1908гг.большасцьбеларускіхпрадприемстваўпацярпеламеньш,чим у цілим паРасіі. З іншийпалови1902г.пачалосяажиўленнеўпрамислоаціБеларусі, йужо у1903г.агульниаб’емяепрадукциіперависіўузровень1900г. на 9,4%. З1904г. упрамисловасціБеларусінаступілаеканамічнаядепресія, якаючипрацягвалася так1907г.,хоцяў1906г. йназіраласянекатораеажиўленне. З1908г.пачалосяпераадоленнедепресіі,перайшоўшаеўеканамічниўздим, котріпрцягваўся аж такпачаткупершайсусветнайвайни,причимсяреднегадави зростаннявалавойпрадукциіфабрична-заводскайпрамисловасцісклаў 13,9% -гетаадзін із самихвиокіхпаказчикаў заўсюгісториюБеларусі.

>Ішоўпрацесканцентрациівитворчасці,вицяснення дробовихпрадприемстваўбуйнимікапіталістичниміфабрикамі йзаводамі.

>Склаўшаясяранейгаліновая структурапрамисловасціБеларусіамальштозахавалася. У1913г.вядучимізаставалісяхарчоваяпрамисловасць,удзельная вагиякойскладала 26% пеклоаб’ему буйноїпрамисловасці,лесанарихтоўкі йсплаў - 16,8%,древаапрацоўчая - 16,1%,папяровая - 7%,чигуначная йрамонтнаямайстерні - 5,8%,шкляная - 5,7%, атаксаматекстильная,гарбарна-абуткавая,металаапрацоўчая йзапалкавая.

Упачатку XX ст. упрамисловасціБеларусіпачаліўзнікацьманапалістичнияаб’яднанні. То в1905г. уМінскубиўствораникамітетзапалкавихфабрикантаўЗаходняга краю, котріўстанаўліваўадзінияманапольнияцени на ринку,регуляваўвитворчасць й продажівзапалак. УВіцебскудзейнічаўсіндикатгаспадароўцагельнихзаводаў, уОрши -піваварнихзаводчикаўПаўночна-Заходняга краю.

>Больштаго,беларускіязапалкавияфабрикантиініциіраваліаганізациюўерасійскагазапалкавагасіндиката.

УпачаткуXXст. наБеларусінарастаўпрацесакцияніраванняпрадприемстваў. У 1914 булоналічана 34акциянернияпрадприемстви. Яниатримліваліперавагуўтемпахпавеліченнявитворчасціўпараўнанні ізіндивідуальнимікапіталістамі. УМінскуўзнікла шпалернафабрика, якаючиў1912г.вирабляла 14,5%ўсіхшпалераўРасіі.Эканамічниўздимствариўсприяльнияўмови длязамежнихінвестиций.Іншаземникапіталстаўактиўнапранікаць улесаапрацоўку йіншиягалінипрамисловасці. Буйнанямецкаяфірма “>Фриц Шульц" учатирохмаенткахБабруйскагапавета. УмаенткуВярхуціна янапабудавала буйнілесапільна-фанерни завод.Таваристваруска-американскайвитворчасціабуткупабудавалаўМінскуабуткавуюфабрику “>Арол".Руска-бельгійскаеакциянернаетавариствапабудавалальнопрадзільнуюфабрику “>Дзвіна”,аўстрийскіякапіталісти -Висачанскуюльнопрадзільнуюфабрику, афранцузскае “>АкциянернаетаваристваБаньфуа, Жорж й До"наилодзвешоўкакруцільнияфабрикі.

>Такімчинам, 1900 - 1913 рр.сталі важливим етапах удалейшимпрамисловимразвіцціБеларусі.Каліў 1900 р.праисловасць давалатолькі 15% пеклоусягонациянальнагадаходу, тоў 1913 р.яе часткаўзрасла на 5,4% йўдзел удаходзеБеларусістаўнабліжацца такпамеруўдзелуўсейпрамисловасціРасійскайімпериі - 24% уяенациянальнимдаходзе.


>Спіслітаратури

1.ГісторияБеларусі із 1795 р. таквясни 1917 р.:Вуч.дапам. ->Мн., 2001.

2.ЭканамічнаягісторияБеларусі. ->Мн., 1999.

3.ЭнциклапедиягісториіБеларусі: У 6 т.

4. Історія Білорусі: давніх часів по наш час. 2002.

5.ГісторияБеларусі:вучебнидапаможнік 1994.

6.ЭканамічнаягістрияБеларусі.


Схожі реферати:

Навігація