Реферати українською » Культура и искусство » Драматургія Івана Мележа


Реферат Драматургія Івана Мележа

>Уводзіни

>Аценьваючи палюспадчинуІванМележадзначаў: «Зусяго,штонапісана, менінайбольшдарагіяречи, ізгерояміякіх яжиў, упадзеяхякіх самудзельнічаў».

>ІванМележатримаўширокуювядомасць якадзін із самихвидатнихпісьменнікаў,тонкізнаўцачалавечайдуши,мастак-аналітикпераважнаепічнага складу, утворахякогаживе,пераліваеццаўсіміфарбамінароднагабеларускаганациянальнагажицця надзівасамабитни,непаўторни світло ізбагатайагульначалавечайнепаўторнасцю.ЗвиштриццацігадоўпрацаваўІванМележ улітаратури.Творчуюспадчинупісьменнікаскладаюцьнавели,апавяданні,критичнияартикули,дзеннікі,п'еси,рамани.Вяршиняйяготворчасціз'яўляецца «>Палескаяхроніка», якаючи була йзастаеццаадним ізвизначальнихтвораўбеларускайлітаратури,разам із якимІванМележ «>пераступіў уноваестагоддзе».

>ПершаеапавяданнеІванМележнапісаўлевай рукою ушпіталі, уТбілісі.Яно травніназву «>Сустреча» йпублікавалася ізпаметай «>Каўказ,шпіталь, 1942 рік». Алігета небиўпачатаклітаратурнайпраци.Яшче таквайни, у лютим 1939 року, газета «>Чирвонаязмена»надрукавалаяговерш «>Радзіме». У годинупрациўХойнікахвершиІванаМележазредкузмяшчаліся йўнекаторихмінскіхвиданнях,таксамаўмазирскайабласнойгазеце «>БальшавікПалесся».Большсур'езная проза прийшлаўсоракпершим, увиглядзедзеннікаўваеннай пари,якіяахопліваюцьперияд із 22червеня па 1студзеня 1943 року.Значнаяіхчасткаствараласяўвиключнаскладанихфрантавихабставінах.Запісирабілісяўперапинкахпаміжбаямі, напривалах.Гетиядзеннікі самісінькомусправеўяўляюцьсабой добру,сумленную ймужнуюдакументальную прозу.Зразумела, длялітаратурнайграмадскасціваенних йпершихпасляваеннихгадоў, дляширокага колачитачоўМележ якпразаікпачинаўся не ізягофрантавихдзеннікаў,праіснаваннеякіхтадиамальніхто неведаў, а ізапавяданняў.

>Ранніямележаўскіяапавяданні,датавания 1942–1945гадамі,сталіприкметним укладів улітаратуруваеннай пари.Лепшия ізіх («Узавіруху», «>Канецразмови», «>Ноччу», «>Такікаротківодпуск» йінш.)паказаліІванаМележа якудумлівагапісьменніка-псіхолага, котріяшчетадиздолеўналежнаацаніцьсціпли,знешненякідкі, але йнадзвичай важливісваеймасавасцюштодзеннигераізмзвичайнихлюдзей.

>Пачатакшматлікімвиданняммележаўскіхтвораўпаклаланевялікаякніга ізпростай йпа-своймушматзначнайназвай «Узавіруху».Гетизборніквиразназасведчиўталенавітасцьаўтара йбиўпринятиприхільна.Праз два гадипасляпершайпабачила світло іншамележаўскаякніга «>Гарачижнівень» (1948).Видаўшизборнік «>Гарачижнівень»,Мележ надосицьпрацягли годинуадишоў пеклоапавяданняў йаддаўсяпраци надраманам «>Мінскінапрамак».Ёнз'явіўсяўдрукуў 1952годзе,ухвальнасустрети йкритикамі йчитачамі.АсобнаемесцаўтворчайбіяграфііІванаМележазаймаў йнарис.Ёнвабіўпісьменнікааператиўнасцю.Тим,штодазваляў унеабходнихвипадкаххутка йнепасреднаадгукацца натияцііншияжиццевияпадзеі.

>СваесілиМележспрабаваўтаксама йўдраматургіі:ягопяруналежицьаднаактовая драма «>Хтоприйшоў уночи» (1945),присвечанаяваеннайтематици,п’есапрамоладзь «>Пакульмаладия» (1956,першапачатковаяаўтарскаяназва «>Пакуль вималадия»),сямейна –битавая драма «У новим домі» (1957–1960) йгісторика-ревалюцийная драма «>Днінарадження» (1958).

>Даследаваннідраматичнайтворчасці І.Мележанешматлікія.Імізаймалісянаступниялітаратуразнаўци:Дз.Бугаеў, У.Гніламедаў, Ф.Куляшоў, З.Лаўшук, П.Васюченка.

>Цікавасць такдраматургіі І.Мележаабумоўлена слабкоїраспрацаванасцютеми.

>Метакурсавой роботи –визначицьасаблівасцідраматургічнихтвораў І.Мележа,іхмесцаўтворчайспадчинепісьменніка, атаксамаўгісториібеларускайдраматургіі йлітаратуринаогул.

Длядасягненняпастаўленайметиставіліся йвирашалісянаступниязадачи:

-визначицьспецифікуразвіццябеларускайдраматургіі;

-прасачицьтворчи шлях І.Мележаўбеларускайлітаратури;

-прааналізавацьп’еси І.Мележа.

>драматургічниймележпісьменніклітаратура


1.Драматургія:даўніна йсучаснасць

>Калі буластворанапершаяп’еса,калібиўпастаўлениперши спектакль,хтовиканаўцапершайролі?.

>Витокігісториітеатра йдраматургііхаваюццаўприцемкахпершабитнага години, удаўніне.

>Мастацтвазнаўци йантраполагізвязваюцьтеатр ізмагічнимабрадам.Першабитничалавекпачуваўсябезабароннимперадзагадкавимісіламіприроди,яестихіямі.Людзіспрабаваліўздзейнічаць наприродушляхамперайманнятихпрацесаў йрухаў,якіяназіраліўнавакольнимсвеце. Шамани йчарадзеівинаходзілісістемужестаў йманіпуляций, іздапамогайякіхспадзявалісяў суходілвиклікацьдождж,узімкупавярнуцьсонца на літа,дамагчисяўдачи напаляванні йпасприяцьурадлівасціпалеткаў. «>Гледачи»перашабитнагапрадстаўленнябиліадначасоваяго жудзельнікамі.

>Спаквалямагічни бікпаказугубляўсваезначенне,театральни ж –узмацняўся. Упершабитним «>спектаклі», яксведчаць етнографи,присутнічалі елементи нетолькітеатра, але й йіншихвідаўмастацтва:диялог,дзеянне,маскі, музика, танець,пантаміма.Знітаванасцьгетихелементаўвизначаесінкретизмпершабитнагамастацтва.

>Театрзахаваўнекатория паліриси пеклонарадження такнашага години.Нямецкі етнограф,даследчикстаражитнасціЮліусЛіпссцвярджаў: «>Нягледзячи натисячагадовуюгісториюразвіццятеатра,нягледзячи навитанчаниясценічниятрукінашихсучаснихпрадстаўленняў,нягледзячи нанашипастаноўкі,штоналічваюцьдзясяткінябачнихпамочнікаў іззакуліснага світу,асновитеатральнихпаказаў,сродківираження йдраматичнаедзеянне саме пасабеамаль непамяняліся.Усенайважнейшия елементисучаснайсцениўжо можнасустрець,няхай йўіхпачатковим стані, утеатрипершабитнихнародаў» [7, з. 280].

>Нарадженнетрагедиі, аразам із їй – йдраматургіімастацтвазнаўцизвязваюць ізантичнасцю,састаражитнагречаскайцивілізацияй.Античнитеатрпачинаўся іздиянісійскіхшесцяў,удзельнікіякіхуслаўляліДияніса, богавінаграду,віна,весялосці йўрадлівасці.Пригетимразигриваласямістериясмерці бога йягоцудоўнагааживання.

Зцягам годинижиццеДиянісапачаліатаясамліваць ізчалавечиміпакутамі йшчасцем.Дзеяннедиянісійскайтрагедиіўзбагачаласяновиміміфалагічнимі,гістаричнимі йжиццевимісюжетамі.

>Театрнабиваўпрафесіянальнияриси. Зманалітнага хорувилучилісяакцери –виканаўцироляў.Ранейаўтарп’есибиў йяепастаноўшчикам, йакцерам. Аліў годинникросквітуафінскайдемакратиі (5стагоддзе так н.е.)ужотвариліпрафесіянальниядраматургі,сяродякіхбиліславутияЭсхіл,Сафокл,Эўрипід,Аристафан.

>Виявілісямагчимасцідраматургіі, уякойвирашалісяскладанияпраблемибицця.Ужоўантичнасціглибокадаследаваласяпитанне «>чалавек йлес».Наприклад,трагедия «>ЦарЭдип»Сафокла –творнадзвичайнайфіласофскайглибіні.БудучамуфіванскамуцаруЭдипуаракулпрадказаўнайцяжейшилес:ензаб’есвайгобацьку йаженіцца ізмаці.УсямаладосцьЭдипапраходзіць умарнихнамаганняхпераадолецьлес,падрихтавани ямубагаміАлімпа.Веліч такгетагатрагічнага герояприходзіцьтади,каліенспрабуекінуцьвикліклесу,пайсцінасустрач яму йпаспрабавацьвикупіцьсваіміпакутаміграхіпродкаў.Адваротни бікпраблеми –питанніпрасправядлівасць,прашляхі й мірупакараннячалавека заягограхі йпамилкі.

Зантичнасці такнашихдзендраматургаміставілісяўніверсальнияпраблеми.Наприклад,темачалавечагавибаруў безвихіднихумовах булаасноўнай дляпісьменнікаў йфілосафаўАльбера Камю, Жан-Поля Сартра.Немалиўклад ураспрацоўкугетайтемиўнес йбеларускіпразаікВасільБикаў.

>Природжанаеадчуваннекамічнага,віртуознаевалоданнетехнікайбуфанади йіншимісродкамі (>ефектамі)смехатворчасці,якімівалодаўАристафан,пасприяліпапуляпнасціяготвораў йў 20стагоддзі.

>Античнитеатр йдраматургія далівяршинния,дасканалияўзоригетихузаемазвязанихпаміжсабоювідаўтворчасці.Античнасцьстварилаўсеперадумови дляросквітутеатральнагамастацтва. «Угісториі культуриЕўропи можнавилучицьцелияепохі,наватстагоддзі,калідраматургіяпанавала надіншиміжанрамімастацтва йлітаратури, аяетворивизначалідухоўнуюатмасферучасу» [2, з п'ятьма].

Гадаю,штоадметнасцьдраматургііабумоўленанатуральнимі,набліжанимі такчалавечагажиццязаконаміяеіснавання. Лявитокаўп’есистаяўчалавек:аўтар, драматург.

>Пераўтвареннетекстаў спектакльдасягаеццатворчимівисілкамірежисера,акцераўдиіншихтворцаў. Елементитеатральнагадзеяння –диялог,жест,міміка,мізансцена –таксамаімітуюцьреальнаечалавечаежицце.

Феномендраматургіі –ствареннетеатральнайілюзіі,падчас такийвиразнай йпераканаўчай,што яноможападаццабольшреальнай,чим самежицце.

>Ствареннеп’еси –гетамайстерства, дляавалодання якимпатребни нетолькізначнижиццевидосвед, але й йадчуваннесцени,асаблівасцейтеатральнагадзеяння.

>Драматургія як жанрлітаратурисамакаштоўная. Яназдатная такпаўнавартаснайестетичнайреалізациіўжо наўзроўнітексту.Ёсцьадмислови жанрдраматургіі – «>п’еси длячитання»,заснавальнікамякогабиўнямецкіпісьменнікГотхальдЛесінг.

>Ідеальнипрацягжиццяп’еси – насцене, уяетеатральнайверсіі.Театр нетолькідапамагаеудасканаленнюдраматургічнагатвора,ягомастацкайреалізациі, але й йвидатнияп’еси,дасканалирепертуарсприяюцьузвишеннютеатра.Сусветнуювядомасцьнабилілонданскітеатр «Глобус»,дзякуючипастаноўциў імп’есШекспіра,парижскітеатр «>КамедиФрансез», у якимпаказваласянациянальнаядраматургічнаякласіка,рускі МХАТ ізпастаноўкамі АнтонаЧехава.

>Драматургія йтеатр у палючаргуўзбагачаюцьнацию,дапаўняюцьяегістаричнаежиццеестетичназначниміз’явамі,надаюць ямуадухоўленасць ймаральнасць.Вялікуюролюадиграліўразвіццібеларускай культуринациянальниятеатр йдраматургія.

>Беларускаядраматургіяўсваімразвіццітаксамапрайшла шлях пеклосінкритичнагаабраду такнароднага йпрафесіянальнагатеатра. Унашимфальклорибагатаабрадаў,якіяўстаражитнасцімелімагічнизмест:калядаванне,гуканневясни,валачобніцтва,пахаваннестрали,купальскіягульні.

>Драматургіімкнуліся таксур’езнасці йпавучальнасці,пазбягаліфальклорнихспрашченняў йблазнавання. Алііхтворивиглядалі годинахпанилимі йархаічнимі,бо імбракаваланязмушанихчалавечихпачуццяў,живасці. І вось у «>сур’езную»п’есузноўвяртаюццаперсанажи:Лекар,Студент,Чорт,Жид,Мужик,Бариня.Гетаадбиваеццаў жанриінтермедиі,кароткайкамічнайп’ескі, якаючиразигриваласяпадчасантрактаў, ізтим,кабразвесяліцьпубліку.

>Драматургіянабиваласвецкіхарактар. У 18стагоддзіз’явілісяпридворниятеатри, улікуякіхпершим пазначнасцібиўНясвіжскітеатрРадзівілаў, дзеапрочзамежнихтвораўставілісяп’есипершайжанчини-драматургаФранцішкіУршуліРадзівіл.

Новабеларускаялітаратурапачиналася ізпаезіі йдраматургіі.Развіццеепасу,мастацкай прозиадбилосяпазней, за «>нашаніўскім годинах».З’явяццадраматургічниятвориКарусяКаганца,Янкі Купали, Якуба Коласа,УладзіславаГалубка, І.Мележа,АлесяГаруна,МаксімаГарецкага,ЛеапольдаРодзевіча,штостануцькласікай йабумовяцьдалейшаеразвіццебеларускайп’еси.

>Зрешти, й «залати століття»»беларускагатеатранастанетаксамаў 20стагоддзі,каліраспачнуць палюдзейнасцьПершаябеларуская трупаІгнатаБуйніцкага,театральнияаматарскіясуполкіўСанкт-Пецярбургу,Вільні йшматлікіхгарадах ймястечкахБеларусі,Першаебеларускаетавариства драми йкамедиі,Беларускіяперши,другі йтрецідзяржаўниятеатри (>БДТ-І,БДТ-ІІ,БДТ-ІІІ).

>Росквіт «>нашаніўскай»драматургіісупаў па годині ізвялікімізменаміўсусветниммастацтве,звязанимі ізпаширеннемдекадансу ймадернізму.Прадстаўнікі «>новай драми» (>ГенрикІбсен,МорисМетерлінк,АўгустСтриндберг, ГерхартГаўптман,СтаніслаўВиспянскі,СтаніслаўПшибишеўскі,ЛеанідАндрееў) частападключалі такдзеяннясваіхтвораўсімвалічнипадтекст,стваралімістичную,ірациянальнуюатмасферуспектакляў,спрабаваліспасцігнуцьтаямніцучалавечайпадсвядомасці.

>Беларускіядраматургіактиўназасвойваліновия формивобразнасці,асабліватия,штонараджалісяпадупливамсімвалізму. ПрагетасведчацьдраматичнияпаемиЯнкі Купали «>Адвечная пісня», «Сон на кургані», «Напапасе»,п’еси «>РаскіданаеГняздо» й «Тутейшия»,драматичнаяаповесцьМаксімаГарецкага «Антон», драмиФранцішкаАляхновіча «>Страхіжицця», «>Цені», «>Базилішк».Аўтарипритримлівалісяўсваейтворчасцінациянальнайтрадициі, амативизаняпаду,песімізму,чорнайскрухікампенсавалісяўіхп’есахвисокімадрадженцкімпафасам.

>Кризіснияз’яви 20стагоддзязакраналі йдраматургію.Песімістипрадказвалізаняпадлітаратури,театра, котріприйдзез-занаступу новихвідаўмастацтва:кінематографа,телебачання,відеа- йкамп’ютарнай субкультур. Алідраматургія,разам ізлітаратурай йтеатрам,захавала палючасткукультурнайпрастори.

>Висветлілася,што несучиатмасферадушеўнагакамфорту,інтимнасці,штодасягаюццапразсценічнуюілюзію, неможазамяніццанічим.

У 1950гадахтрадицийнай драмі якбиццампагражаліекспериментипрадстаўнікоўтеатра абсурду: СемюельБекет,ЭженЁнеско,СлавамірМрожак,ХаралдПінтер.Гетияаўтариадмовіліся пеклотрадицийнихелементаў драми (>дзеянне,канфлікт,інтрига,диялог,характар),замяніўшиіхестетикайбяссенсіци й «>чорнимгумарам».Прайшоў годину – йнайбольшяркіяўзори драми абсурдусталічасткайлітаратурнайкласікі. Алігетаніякімчинам незмяншаедасягненняўдраматургаў-традицияналістаў 20стагоддзя – БернардаШоў, АнтонаЧехава,МаксімаГоркага,ЮджинаО’Ніла, Жана Ануя,ТенесіУільямса, АртураМілера.

>Развіццебеларускайдраматургіі крейдикризісния,наваттрагічнияепізоди. Янизвязани ізрепресіямі 1930гадоў,винішченнемтворчайінтелігенциі,сазгубнимуздзеяннем намастацтва із боціпалітичнайцензури,узброенай «>метадамсациялістичнагареалізму» й «>теорияйбесканфліктнасці».

>Лепшияп’есибеларускіхдраматургаў-класікаў –КандратаКрапіви,УладзіславаГалубка,ВасіляШашалевіча,ЕўсцігнеяМіровіча,МіхасяЧарота,ЯзепаДили,АндреяМакаенка,АркадзяМаўзона,ЯўгенаШабана йінш. –нарадзіліся недзякуючинейкамуметаду, анасуперак яму, узмаганні ізтворчайнесвабодай.

Здосведам, у якимесцьнабиткі й страти,беларускаядраматургіянаблізілася так тієїриси, заякойпачинаеццасучаснасць.Ніхто ізгісторикаў,складальнікаўразнастайниххраналагічнихдаведнікаў,пакуль невизначиў, котрічасавиадрезаклічицьсучаснасцю.Можнавимярацьягосенняшнім днем,апошнімдзесяцігоддзем,тимі 20 – 30гадамі, заякіязмяняеццапакаленне.Можнавизначацьсучаснасцьінтуітиўна. Угетимвипадку янобудзезвязваццаўсвядомасці ізапошнімі,найбольшзначниміпадзеямі,штоадбиліся нанашайпамяці. Агета –працес «>перабудови»,пераглядупалітичних ймаральнихкаштоўнасцей,нациянальнаеАдрадженне,набиццеБеларуссюнезалежнасці.Гета йтияскладания,супяречлівияграмадскіязрухі,якіяпераживаеўсяцивілізация, й Білорусь намяжитисячагоддзяў.Псіхалагічнагетиграмадскіпрацесвиражаеццапразадчуваннітривогі,кризісу.

>Дваццацігоддзе,адлічваемае пеклосяредзіни 60-хгадоў, булоўгісториібеларускайдраматургіінадзвичайсупяречлівим йбеспрецедентнаскладаним.Менавітаўпачаткугетагапериядузноўузмацніўсяідеалагічникантроль надтворчасцю,сталібольшгустиміячейкіцензарскагасіта. Неатримліваючи із боціайчиннайдраматургііналежнайпадпіткі,беларускітеатрпачаўняўмольназасмоктваццабагнайкризісу. Іўсе жстановішчабезнадзейнимтагачаснаякритика нелічила. Нездаеццаянотакім й ізсенняшняга пунктугледжання.Аптимізмзвязваўсяперш заўсе ізприходам удраматургіюсвежага,маладогапапаўнення.Притоксвежихсіл удраматургіюнараджаўпеўниянадзеі,бо безяго будь-яка сферадзейнасцізанепадае. На шкода,п’ес А.Дзялендзіка, І.Ісачанкі, Л.Караічава, М.Матукоўскага йіншихмаладихпісьменнікаўаказаласянедастаткова,кабвивесцібеларускуюдраматургію із застою.

>Сапраўдниренесансбеларускайдраматургііадзначани наўзмежжи 60 – 70-хгадоўпачаўся ізп’есбольшсталага йвопитнагапісьменніка – А.Макаенка.Атмасфератворчагапошукутривалаўсталяваласяўбеларускайдраматургіі 70-хгадоў.Менавітаатмасфераспаборнасці йсяброўскайпадтримкіабумовіла тієї факт,штобеларускаядраматургіяперажилаўсваейгісторіібадайсамияркіперияд.Гетия гадиўгісториіразвіццябеларускайдраматургііаказалісяпленнимі намастацкіяадкрицці, насмелиятворчияздзяйсненні.

>Призначеннедраматургіі – нетолькіадгукацца набягучияпадзеі, але й йаналізавацьіх умаштабнимагульнакультурним,агульнагістаричнимпрацесах.З’яви,штоназіралісяўлітаратурним,драматургічним,театральнимжицці 1980–1990гадоў,яскравасведчацьпрагета.

Зпериядам «>перабудови»супала па годиніз’яўленнедраматургічнихтвораў ізвиразнаакресленайпубліцистичнасцю, гостримсацияльна-критичнимпачаткам, «>перабудоўчай»праблематикай.

>Пазнейпачаліз’яўляццап’еси,привязания таксучаснихреаліяй, уякіхраспавядаласяпрапобит йноравибамжоў, «>бічоў»,наступствиафганскайвайни,праахвяраўЧарнобилю,пра «новихрускіх»,емігрантаў,прадстаўнікоў сексуальнихменшасцей.Гетиятвори невиклікалі аніадчуваннясенсацийнасці, анітеатральнага епатажу.

>Гетаяакалічнасцьдапамагаезрабіцьвиснову:п’еса, уякойадлюстраванипраявисенняшняга дня,можа й неўспримацца як візеруноксучаснагатвора.

>Падключеннегістаричнихреалій,злученнерознихчасавихпластоў,ретраспектиўния плани,аналітичнаякампазіция,узровеньпадачи ймайстерствараскриццяпраблемвиглядаюцьатрибутамісучаснайп’еси.

>Новаежиццезанядбанихп’ес можнатрактавацьменавіта якнадзеннуюз’яву, як фактсучаснагадраматургічнагапрацесу,богетиятвориінтерпретуюцца йўспримаюццаўжиццевим й культурнимкантексце. У свій годину як слід нерасчитания,паспешлівазганьбаванияпаслужлівай «>аглабельнай»критикай, янитолькіцяперраспачинаюцьпаўнавартаснаежицце – улітаратури й насцене.

>Сучаснаяп’еса –гетавиніктворчагапошуку, котріяднаемастацкуютрадицию ізнаватарствам,раскриццем,пераасенсаваннем, а годинах ймастакоўскімпераадоленнем новихреалій.


2.Драматургічнаяспадчина І.Мележа

2.1 Шляхпразаіка такдраматургіі

>Мележ-драматург –асобнаятема.Пісьменніклюбіўтеатр,адчуваў у імвялікіятворчиямагчимасці.

«>Драматургія наша, моєпогляд, –гавариў І.Мележ на VIIз'ездзепісьменнікаўБеларусіўмаі 1976 року, –развіваеццааднабакова.Пасутнасці,амальзнікласасценисацияльная,маштабная драма, драмафіласофская,псіхалагічная.Амальзнікліскладания,живия,глибокіявобрази.Пасутнасці,спиніласявялікая, важливатрадиция, якаючиўбеларускімтеатриадзначана «>Раскіданимгняздом», «>Партизанамі», «>КанстанцінамЗаслонавим», «>Бресцкайкрепасцю».Здаецца,театриразвучилісяставіцьтакіяскладания,працаемкіятвори. Невипадкова,мусіць,нядаўнапастаўленае «>Раскіданаегняздо»ўжосишлосасцени.

Ми забуваємо,што,називаючи До.Крапівувидатнимсатирикам, мигаворимтолькіпрачасткуягодраматургічнайдзейнасці. Не, невипадкова такбагатапрацаваўстарейшинадраматургаўнаших угаліне драми. Iда-ремна забуваємо,штовянецлітаратури й,значиць,драматургіі – драма» [4, з. 184].

>ДраматургічнаяспадчинаІванаМележа ненадтавялікая. Ягопяруналежиць:аднаактавая драма «>Хтоприйшоўуночи»,присвечанаяваеннайтематици, йтри «>поўнаметражния»п'еси – «>Пакульмаладия», «>Днінарадження», «У новим домі».Апрачатаго, уархівепісьменніказнойдзенияшчетриняскончанияп'еси: «Таказямля», «>Цяжкічалавек», «>Дзеньімянін».

>Зварот I.Мележа такдраматургіі небиўвипадковим. Iхоцьпісьменнік,надрукаваўшиў 1939годзешерагліричнихвершаў,літаральнапразнекалькігадоўзрабіў длясябе –канчаткова йнеаспречна –вивад,штоасноўнаеягопризванне – проза,аднак надраматургіюенускладаўдастаткокапеўниянадзеі. Нарозних етапахяготворчага шляхугетиянадзеібиліабумоўленинеаднолькавимідетермінантамі. Розгадку жважнейшихпричин,якіяскіраваліўвагупісьменніка такдраматургічнага жанру,можамзнайсціўягозапіснихкніжках. Так,визначаючи длясябебудучия контуридалейшайпраци над «>Палескайхронікай»,ензанатоўвае:

«>Імкнуццапісаць >лаканічна. >Ёсць >пагроза –расцягнуцькнігу.Раман непавіненбицьдоўгім.

>Раманпавіненбиць >динамічним. >Дзеянне,дзеянне,дзеянне,змени,змени.Уселамаецца.Паварот запаваротам.

>Меншрасказваць (>чим у «>Подиху»).Больш –паказ,диялогіСюжет,інтрига! Непагарджаць.Павінна добрачитацца!

>Драматизаваць >падзеі й як мага.Напружаннетреба!!!

>Драматични годину.Поўнае драмжицце!

>Виполваць >лішняебязлітасна!Ніводнагалішняга розповіді, слова. >Гнацьпаўтори!!» [14, з. 65] (>Усюдипадкреслена I.Мележам).

>Відавочна,штоменавітапраз драмуприйшоўпісьменнік такгетагаплана-праграми,штоменавітавопит драматургапридаўся яму,каліўзніклаперад імпатребаўбольшай «>інтенсіўнасці»празаічнагапісьма.Даречи, уіншиммесци I.Мележнепасреднаўказвае нагета. Уартикуле «>Знайсцісябе»енпризнаецца: «Ясвядомабраў наўзбраеннекаштоўнивопит,набитиўапавяданні «Узавіруху», уаповесці «>Гарачижнівень», улепшихраздзелахрамана; уп'есах,вопит роботи надякімівельмідапамог прозі» [9, з. 404].

>Абхарактаристаўлення,аўтарскайаценциўласнайдраматургічнайтворчасці добрасведчаць дванаступнихвиказванні I.Мележа:

«Зусяго,штовидадзена замінулия гади,большприкметниміздаюцца меніапавяданні «>Ўзавіруху», «>Спатканне загорадам», «Угарахдажджи», «>Штоен зачалавек»,триневялікіяаповесці – «>Гарачижнівень», «>Зямля,якуюлюбіш», «Будинокпадсонцам»,раман «>Мінскінапрамак»,п'еси «>Пакуль вималадия», «>Днінарадження» [10, з. 160].

«>Пасля «>Мінскаганапрамку» янапісаўнекалькіневялікіхтвораў, утимлікудзвеп'еси йдзвеаповесці.Усегета було як блітаратурнайпадрихтоўкай так роботи надраманамі із «>Палескайхронікі» [11, з. 563].

>Першаевиказваннеадносіцца так 1961 року,каліпачатковаякнігахронікі –раман «>Людзі набалоце» –толькі-толькінабліжаўся такзавяршення, йпісьменнікяшче небиўпераканани,упеўнениўпоспеху.Таму на «>аценачнай шкалою»вартасцьдраматичнихтвораўзаймаедастаткова високуадмеціну. Інше ж – так 1973 року. Такгетага годиниширокаразнеслася слава I.Мележа,аўтара двохвидатнихраманаў – «>Людзі набалоце» й «>Подихнавальніци», якаючиадчувальнаприцьмілавартасціранейшихтвораўпісьменніка.Цяперужоенглядзеў намногаесазробленагараней, утимліку й нап'еси, як на «>літаратурнуюпадрихтоўку».

І.Мележадносіўся тактихмастакоў, дляякіх улітаратуридробязей неіснавала,якіяпатрабавальна, ізпоўнайадказнасцюставілісялітаральна таккожнагасвайго слова.Здзіўляе йзахапляенейкая «>бацькоўская»заклапочанасць I.Мележалесамуласнихтвораў:випусціўшиў світло,енклапатліва йняспинна «>даглядаў»кожнага ізіх, панекалькіразоўперарабляючи,дапрацоўваючи,паляпшаючи…

>Приведзенияўканцидругога томи І.Мележа «>Збортвораў удзесяцітамах» «>Вариянти йрозначитанні»дазваляюцьскласціўяўленнеабхарактариперапрацовак,якіярабіўпісьменнік ізметайудасканаленнясваіхтвораў.Найбольшагульнаеўгетайрабоце –імкненне таксцісласці,лаканізму. I.Мележнеаднойчипадкресліваў,штоприствареннікожнайлі-таратурнайречи дляягонайпершиклопат –уменнепісацькоратка,тамуасаблівачастайформайудасканаленняпеўнагатвора виступаласкараченне.Інши раз –дастатковазначнае.Разам ізтимпісьменнікдужаклапаціўсяпрадакладнасцьусякага родувизначенняў,характаристик, йлексічнияпраўкітаксамазаймаюцьприкметнаемесца.

>Заўважаецца,штохарактардапрацовакзаўседивизначаўсяпеўнайметавайнакіраванасцю. Так,наприклад,аднаактоўка «>Хтоприйшоўуночи»,мастацкаяслабасцьякой добраўсведамляласяпісьменнікам,падпалаўасноўнимпадагульналітаратурнуюапрацоўку.

>Дзве жнаступнияп'еси «>Пакульмаладия» й «>Днінарадження»,якіяўбачилісвятло рампи,перапрацоўвалісяўадпаведнасці ізпатрабаваннямісцени.

Драма «>Пакульмаладия»ўпершиню булапастаўленатеатрамімяЯнкі Купалиў 1957годзе.Пастаноўкуажиццявіларежисер Л.Мазалеўская,галоўнияролівиконвалі:Грачоў – Б.Платонаў й З.Бірила,Андрей – Б.Уладамірскі,Ігар – Ю.Шумакоў, Галя – М.Захарезіч, Ала – Т.Аляксеева йінш.Критикадастатковацепласустрела спектакль.

2.2 Драми І.Мележа

>Першидраматургічнитвор І.Мележа –п’еса «>Хтоприйшоў уночи» –з’явіўся упасляваенния гади,каліпісьменнік –франтавікяшчежиўвайной.

>Творприсвечанигераічнайпартизанскайбарацьбе ізнямецка –фашисцкімізахопнікамі.

>Барацьба ізворагам,пераважнапартизанская,знайшлаадлюстраванне йўмногіхіншихаднаактоўкахтаго години, але йўсе янивизначаюццажиццевайнепераканальнасцю ймастацкімпримітивізмам.Фашистиўбольшасці ізіхнягеглия йдурния, ізімілегкаспраўляюцца нетолькідарослиямужчини, але й йжанчини, атаксамастария іздзецьмі.Даречи, нададзенияхібипасляваенних драмабпасляваеннайбарацьбеў тилуворагадосицьслушна йсправядліваўказвалатагачаснаякритика.Пасенсеверагоднасціўзноўленагаўтвори,ягожиццевайпераканальнасці, ачасткова йўмастацкім плані,узвишаецца надусіміастатніміп’еса І.Мележа «>Хтоприйшоў уночи». На їйтаксамаляжицьпеўниадбітакнадуманасці йавантурнасці (двоєпартизан,адзін ізякіхвидатнаведаенямецкуюмову,бопрацаваў таквайнинастаўнікам,пераапранаюццаў формуфашисцкіхвайсковихафіцераў йнаносяць «>візіт»валасномуначальнікупаліциіСтрибульскаму,кабпакарацьздрадніка-звера йвизваліцьтрапіўшуюўпалонразведчицуатрада),аднакпаводзіниперсанажаў, утимліку йСтрибульскага – каталютага,хітрага йасцярожнага,даволіреалістичния. Утвориняма «>шапказакідальніцтва»,партизаниведаюцьсапраўднуюсілуворага, імпсіхалагічнаскладанаў такийняпростайсітуациі,наватприпадтримцицелагаатрада,штознаходзіццапобач узасадзе.Менавіта нагетаўпершуючаргузвяртаеўвагу І.Мележ усваейп’есе.Аднак безулікутакіхтвораўнемагчимааб’ектиўнаацаніцьайчиннуюдраматургіютаго години.

>Сваеестетичнаекреда І.Мележімкнуўсяреалізаваць напрактици. Ніхарактарамі, анісваейпраблематикай драма «>Пакульмаладия» немаглапахваліццазначнайаригінальнасцю.Драматичния «>апавяданні»прапошукімесцаўжицці,правизначеннемаладимілюдзьміўласнагапризванняўсяредзіне 50-хгадоўбилівельміпаширанимі. Iхацяпісьменніку неўдалосяўзняцца надагульнимузроўнем,аднакп'есасустрелаприхільниприем ізбо-кутеатральнайграмадскасці.Режисераўприцягваланепадробнаеаўтарскаехваляванне,шчираяяго віраўвихаваўчиямагчимасцімастацтва.КанфліктпаміжІгарамВазоўскім йАндреемДубковимузнікае нез-затаго,штоперши ізіхадмовіўсядрацаваць пазаканченнюінститутаўглибінци,прамяняўшитворчую роботу впартфельчиноўніка.Шляхі колишніхсяброўразишліся папричинеаб'ектиўнайнесумяшчальнасцііххарактараў.Вельміздольни,багатаадораниприродай йрозумам, йзнешнасцю,ІгарВазоўскіаказаўсячалавекам порожнім,няпленним,боімкнуўсяжицьдзелявузкаасабістихінтаресаў.Менавітаз-загетагаен безжалю топчучиўзаемнаекаханне такаднакурсніциГаліЖураўкі,звязвае свійлес іздачкойпрафесараГрачова й р. буд.Дзелязадавальненнясваіхегацентричнихамбіций геройадмаўляецца пеклоусяго,абчиммариўразам ізАндреем.

Ужиццітакія «>дзелавия»людзі,магчима, йняблагаўладкоўваюцца.Викриць,развянчацьіхпазіциінадта не проста. АўтвориІгаранапаткалапоўнаефіяска.Аўтаркараеягонялюбаймяшчаністайжонкай,абридзеўшайпрацай,адраченнем колишніхсяброў –сашкадаваннем,прикрасцю,пагардай…Робіццаўсегетанеякаблегчана,улабавую.Тамуканфлікттраціцьналежнуюглибіню.Дидактизмампавявае пеклотриумфу «>сераднячка»АндреяДубкова, котріўдалекім КрутимЯриствараевидатни верстат,технічния параметриякоганамногапераўзишліранейшиястанкі, утимліку йапошняе «>дзецішча»самогаГрачова.Масцітивучони, наздзіўленнеўсім,легка, ізнезразумелиментузіязмампризнаесваепараженне,бласлаўляеАндрея й Галю, якаючи догетаму годинипакахалаДубкова, набудучияадкрицці: «Неспиняйцеся! Нерастрачвайцесябеўпустую!.Працуйцедзень у день!Пакульмаладия!» [8, з. 178].

>Словистарогапрафесарастанавілісялейтмативамкожнайпастаноўкіп'еси,визначаючи нетолькіяесценічнуютаналькасць, але й йвихаваўчуюскіраванасць.Думаецца, восьгетаявихаваўчая «фактура»ўасноўнимрастлумачваеприхільнасць такп'еситеатральнайграмадскасцінапачатку йдастатковахуткаезабицце –потим. Праворучўтим,штосваейзвишзадачитеатри недасягалі,здавальняючисяпавярхоўним,дидактична-закліковимпафасам.

>Па годинінапісапня «>Пакульмаладия» й «>Днінарадження»раздзяляеменшпяці рік. А вось памайстерствудраматургічнагапісьма –дистанциязначная,легкаадчувальная.

«>Днінарадження» –паводле жанру –гісторика-ревалюцийная драма, годинудзеяння –кастричнік йлістапад 1917 рокуўМінску. Драматургпаказваеразмежаваннекласавихсілнапяредадніревалюциі,нарастаннеревалюцийнайактиўнасціпрацоўних масБеларусі йсалдатЗаходняга фронту,ролюбальшавікоў уперамозеревалюциі.

>Ужоў самихпершихводгуках наспектаклі (>гісторика-ревалюцийная драма «>Днінарадження» булапастаўленаспачаткуМагілеўскімабласнимдрамтеатрам (1958),праз рік –театрамімяЯнкі Купали;апрачатаго, спектакль пагетайп'есепаказваўсясасцениКрамлеўскагатеатра й паУсесаюзнимтелебачанні)критикіадзначалі,шторевалюцийнияпадзеіадлюстраванипісьменнікам «>добрасумленна йдабраякасна», ізгістаричнайдакладнасцю. Успектаклікупалаўцаўгледачуімпанаваларамантичнаяўзнесласцьпаказудзеннашаганарадження.Адчувалася,штоакцерамесцьштоіграць,бопісьменніквялікуюўвагуўдзяліўпсіхалагічнайраспрацоўцихарактараўгерояў.Паглибленнеўпсіхалогіюперсанажаўдазволіла драматургу ізбольшайпаўнатойданесціменавітачалавечи,гуманістичнизместревалюцийнихздзяйсненняў,якіявияўляюць палюдраматичнуюсутнасцьзнутри,праздуши йсерцинепа-среднихудзельнікаўКастричніка.

>Вобрази драмивизначаюццаперш заўсенатуральнасцю,нязмушанасцюсамавияўлення.Асаблівакаларитнавипісанивобрази «>салдацкаймаси» –Дзятла,Чибука,Залигіна…Кожни ізіх – яскраваіндивідуальнасць.Увасабляючипеўнуюсістемуасабіста-типовихрисхарактару, яниўсукупнасці добраілюстравалівоблікревалюцийнагасалдатачасоўКастричніцкайревалюциі. У.Шменаўлічиў,штовобразисалдат у драмі «>Днінарадження»ўвасоблениаригінальна,самастойна,што яни «…>нациянальния,беларускія, йхарактариіхасаблівия, й моваіхпоўнаятонкаганациянальнагагумару, йдапитлівасцьіхнейкаяасцярожная,уласціваябеларускамуселяніну,якога неодноразовоужоашуквалі ймясцовиябагацеі, йцарскіячиноўнікі. Алі яни ж,каліприйшоў годину,ваўсюмоцстихійнага гнівуломяцьненавіснае старежицце» [1, з. 104].

>Нягледзячи нападзеітаго години,салдати негубляюцьпачуццегумару. У залірестарана «>Париж» яни,випіўшия,здзіўляюццачистамуабрусу. Янинасміхаюццаадзін ізаднаго.

>Дзяцел.Набраўся, якпадешва.Плявузгаеш!.

>Чибук.Узяў у горла. Бо свята –трапіў у тил!

>Залигін.Каб неўгавариў я патруль, було бтабе свята, на губі!

>Чибук.Напалохаў,кержак,казукапустаю!Губою» [8, з. 206]

Мовасалдатнасичанафразеалагізмамі,штонадаереальнасць,яскравасцьтвору.

Правобразисалдат уп'есе І.Мележа У.Піменаўпісаў,што «йхарактариіхасаблівия, й моваіхпоўнаятонкаганациянальнагагумару, йдапитлівасцьіхнейкаяасцярожная,уласціваябеларускамуселяніну,якога неодноразовоужоашуквалі ймясцовиябагацеі, йцарскіячиноўнікі. Алі яни ж,каліприйшоў годину,ваўсюмоцстихійнага гнівуломяцьненавіснае старежицце» [1, з. 106].

>Несумненнайудачайпісьменніка можналічиць йвобразМяснікова.Яшчеў 50-та гадикритикіаднадушнапагаджаліся,штогета –творчаенабиццеўсейсавецкайдраматургіі.Приабмалеўцивобразаўвидатнихлюдзей унашайлітаратурипершагапасляваеннагадзесяцігоддзяпераважаў «>алеаграфічни»,псеўда-манументальнипринципувасаблення. Янинадзялялісяўсялякімівартасцямі йдабрачиннасцяміагульнага плану,іхпазбаўляліплоці,індивідуальнихприкмет.Старшиня жпершагаМінскагаСаветапрадстаеў I.Мележаживой,реальнайасобайперш заўсетаму,штопаказаниўканкретнихсправах.Знаниревалюциянерзмагаецца не було занейкіяабстрактнияідеали, а й заканкретнаездзяйсненнеспадзяванняўканкретнихлюдзей:Федасюка,Залигіна,Дзятла,Чибука. У імзнітоўваюцца,пераплятаюццахарактернейшиярисидухоўнагаабліччабальшавіка. Ізноўжа небальшавіканаогул, атих,кагочитачведае пап'ссе, ізкімпісьменнікпаспеўпазнаеміцьяго па ходудзеяння.ГетаробіцьвоблікА.Ф.Мясніковапсіхалагічнаверагоднасним,реальнабачним.

>Думаецца,штопоспеху драми «>Днінарадження»ў чималоїступенісприяла ймайстерская,аб'ектиўнаяабмалеўкапрадстаўнікоўконтр-ревалюцийнагалагера.Пісьменнікадмовіўся пеклоприемаўшаржиравання,акарикатурвання,няредкіх в годинуприўвасабленнівобразаўадмоўнихперсанажаў. IкамісарЧасовагаўрадаКалатухін, й генералБалуеў, йпалкоўнікГрибаўпаказанинатурамівалявимі,моцнимі,небяспечнимі.Сутичкаменавіта ізтакімілюдзьмімагланадацьканфліктупатребнуюнапружанасць йвастриню.

>Калатухін. Алімяне вось тут (>бярецца за горла)тримаеСавет,бальшавікі!.Армія,многіяармейскія йпалкавиякамітетисупрацьпасилкі військ.Толькіштовийшла робочадепутация, якаючипаставілаультиматум,пагражаеўзяцца зазброю… Мисядзім напарахавойбочци, якаючигатовавибухнуць пеклопершайзапалкі!

>Грибаў. Янавибухне,калі вибудзецеміндальнічаць!Калі вибудзеце – утакімомант! –таптацца намесци,разважаць,дрижаць!

>Калатухін. Япрашу,капітан,абдуманавибірацьслови!Хтодрижиць,каго випапракаецеўтрусасці?!.Толькі вашастановішчапасланца ізМасквистримліваемяне пеклотаго,кабадказаць вам наабразу якналежиць!.Дрижаць!.Палезці наражон,загубіцьбязглуздаўсеадразу –гонар невялікі!

>Грибаў. Алі,міндальнічаць,сядзецьдичакаць,наліМасквазадихаецца, уагоніі, –штогета?! якгетаназваць?!

>Калатухін.Яшче разпрашу –кіньце паліабразлівиянападкі! НаслесМасквитривожиць неменш,чим вас!Увесь нашнепакой дотаму,кабвибрацьправільнуютактику!

Р р и б аў.Тактикацяперможабицьтолькіадна.ТактикапалкоўнікаРабцава!Тактикасіли йдзеяння!Вирвацьбальшавікоў ізмасиди – досценци!Пачкамі!Астатніхпримусіцьпадпарадкоўваццасіле! [8, з. 239]

>Такімчинам, і натомістьтагачаснайбеларускайдраматичнай «>гістарияграфіі» (П.Глебка «>Святло ізУсходу», П.Васілеўскі «Рікдзевяцьсотсемнаццати», А.Маўзон «Убітвевялікай» йінш.) драма «>Днінарадження» негублялася, а,наадварот,многімірисамівигаднавилучалася.

>Чацвертаяп'еса I.Мележа «У новим домі» парознихпричинах нетрапіла насцену. I нетрапіла,принамсі, нез-засваеймастацкайнедасканаласці,калі нелічицьдаволіўдалайспробиКраснапольскаганароднагатеатра, спектакльякогапаказваўся й пареспубліканскімтелебачанні.Датуецца яна 1957, 1960гадамі.

>Якраз угети годину драматургпамячаеўсваімдзенніку:

«>Ваўсіхмаіхп'есах:

а)давацьдумкі,уснамінисценкамі.Псіхалогіюзнутри.

б)можабиць –публіцистику.Дискусіяй» [9, з. 393].

>Недаремна ж Д.Бугаеўдаводзіць,штогета «самааригінальнаяп'есаІванаМележа» [1, з. 102].Хутчей заўсеп'еса невиклікала «>пастановачнагаентузіязму»режисераўз-засваейсюжетна-кампазіцийнайускладненасці, якаючиприперакладзетвора намовусценипривяла б такпеўнихцяжкасцей. Тактаго ж нетребазабиваць,штоўкалізійна-канфліктнай структури драмирозниясіли слабкапаляризавани,дабро й злопераплецениў їйвязьмомусе-такіспантанним,хоць й нехаатичним.

>Пеўнуюскладанасцьуяўляе самежанраваевизначеннетвора.Пісьменнік,наприклад,лічицьягодраматичнайаповесцю.Ёсцьпеўнияпадстави й длятакогавизначення,аднаквідавочна (>сенсава-змястоўния параметрип'есипацвярджаюцьгета),штопераднамі –сямейна-битавая драма, уякой,гаворачисловамі I.Мележа, «>аўтар,критик,даверліви йнедаверлівигледачиразважаюць йспрачаюццаабсям'і,каханні,абсправе йабавязкахчалавека». У самимпачаткуп'еси,аўтар,паставіўши йадразу жабвергнуўшитезісабтим,штожиццесям'івивучана йўсебаковадаследавана,заклікаегледачоў такроздумуабсумленнасці,абшчасці йаб правікаханне.

>Аўтар. Я годинахбачиў вас. (У залі,шчира.)Жиццесям'і – не таємниціатама й недалечкосмасу. Тутледзь неўседаследавана.Столькі од йтрагедийуславілі йаплакалісям'ю,сямейнаешчасце.Вялікія ймалия,далекія йблізкія,песняри йпрамоўци! Шкірнаўсмешка,кожниўздихшчасліўцаў йняшчаснихтисячиразоўапісани,перапісани.Цівартачапацьдаўнасць, уякой таклегкапайсціпратаптанайсцежкай!Цівартачапацьяе,каліцеразусю планету нашускрозьдзьмуцьширокія,магутниявятрисамайнеспакойнай йсамайцудоўнайепохі! [8, з. 265]

Уягонямагатовихадказаў наняпростияпитаннісямейнихузаемаадносін йнаогул –паміжмужчинай йжанчинай. Дляягобясспречнитолькідзвеісціни.Першая:сям'я, якаючитримаецца не так наўзаем-нимкаханні, –амаральная. Інша: запамилкібацькоўдзеці непавіннирасплачваццасіроцтвам.Аўтарпоўнасцюсалідаризуеццасасловамістарогарабочага Дудко: «I було б від добра,каб у нових дам йнаогул утакім новим,пригожимгорадзелюдзісумленнияўсе,культурния йжилі добра,справядліва» [8, з. 268].Сапраўди, було б добра. Алі якгетагадасягнуць?

>Питанне, яккажуць,засталосяадкритим. Нушто міграіцьаўтарБиліцкаму, котрі,горачапакахаўши Ольгу,паривае ізуласнайсям'ей,робіцьбязбацькавічамлюбімага синаВалодзьку?Асудзіцьяго?Пахваліць?Або якаднесціся такрашення колишньоїжонкіБиліцкага Люби, якаючиўрешцерешттаксамапакахалахарошагачалавекаГаліна, але йадмаўляецца пеклоасабістагашчасцядзеляВалодзькі?ДзеляспакоюжонкіГаліна,шчасцяягодзяцей?

Уп’есе шматдискусій,спречак,якіявядуцьпаміжсабой нетолькігероі, але й йвиведзения насценуаўтар,критик,памочнікрежисера,гледачи.Працягваеццаразмова,пачатаяўапавяданні «>Спатканне загорадам».Адзін ізгерояўгавориць: «>Сям'я – неглупства,гета жнашипакути йрадасці, нашажицце…Паспрабуем, якможам,разабрацца самўтим,штоблитае,нявечицьяшчежиццелюдзей…Пісьменнікрезкаасуджаеегаізм,мяшчанства,беспринципнасць,паказвае,што фундаменттривалайсям'і –гетапачуццеабавязку,самадисципліна,усебаковае йгарманічнаеразвіццеасоби» [8, з. 269].

УМележа, на думкуўсіх,хтояговедаў, булоприроджанаепачуццесправядлівасці, йўгетименбиўнадзвичайпаслядоўни.

>Критикалічиць,штоп'еса «У новим домі» –лепшаяўдраматургічнайспадчине I.Мележа. Яначакаесвайгосценічнагаўвасаблення,чакаемайстроўтеатральнагамастацтва,якіябилі бупоравень драматургу.

Нетребаханжаства,даводзіцьаўтар.Патребнатолькі недаваць волюегаістичним,спаживецка-фізіялагічнимприхамацям.Адказнасць йяшче разадказнасць,калі пекловашагарашеннязалежицьбудучиня,шчасцеінших.Узаемаадносінипаміжмужчинай йжанчинай уприватнасці йсямейнияўзаемадачиненнінаогул –стануць йразумнимі йсправядлівимі,калі янибудуцьабумоўленибольшвисокімузроўнемемациянальнай культуричалавека. Апакульштоаўтар добраўсведамляедистанциюпаміжідеалам йреальнасцю,таму пекло драмимякка, але йвельміадчувальнапавяваегаркаватайскрухай.

Такзгаданихвишейвисноўпісьменнікприводзіцьспакваля,аб'ективізавана.Гетиявиснови «>працяребліваюць»сабе шляхпразмностваасабістихпазіций,празскладанияжиццевияперипетиі,увогуле –празшматпланавую структурутвора.Ретраспектиўни план,дискутаваннеабпраблемахмаралі йсям'і нарознихузроўняхпадрихтаванасці,зацікаўленасці йразумення –усескіроўваеццапісьменнікам таквяршиньісціни. I неяготольківіна,што янизасталісяўпринципеняскоранимі. На стромиўадзінотку неўзбіраюцца –патребназвязкападрихтаванихаднадумцаў.

 

>Заключенне

>Такімчинам,станаўленнедраматургііпрайшловялікі шлях.Беларускаядраматургіяўсваімразвіцціпрайшла шлях пеклосінкритичнагаабраду такнароднага йпрафесіянальнагатеатра.

>Сучасная жп’еса –гетавиніктворчагапошуку, котріяднаемастацкуютрадицию ізнаватарствам,раскриццем,пераасенсаваннем, а годинах ймастакоўскімпераадоленнем новихреалій.

>П’есазаўседи актуальнасваейпраблематикай йзместам,палемічназавостраная,напоўненаябалючиміпитаннямі,тривогамі йнадзеямісвайго години.Драматургіяніколі нецураласябягучага,хуткаплиннагазменлівагаўжицці. Яназдаўнавикаристоўваланеад’емную палюздольнасць –адгукацца нападзеі години,упливаць насвядомасцьгледача.Сцена була йзастаецца нетолькілюстрамчалавечиххарактараў йстрасцей, але й йскрижаваннемрознихпунктаўгледжання,месцампалемікі,диспутаў,спречак,роздумуўслих. Такийсценай й панувалапрацягудоўгага годиниайчиннаябеларускаядраматургія. Нагетайсценепленна йтворчапрацаваў І.Мележ.

У 1981годзе,ўКішиневе,адзначанипризамУсесаюзнагафестивалютелевізійнихспектакляў йлітаратурнихпраграм «>Древасяброўства»ІнтенсіўниямастацкіяпошукіІванаМележаўсяредзінепяцідзесятихабумовіліягоустойлівуюцікавасць такдраматургіі. Ягоп'еса «>Пакульмаладия»ставілася насценетеатраімяЯнкі Купали йатрималаприязнияводгукідруку як уБеларусі, то й замежаміреспублікі, уприватнасціўМаскве, атаксамаўЭстоніі, дзекупалаўципаказвалі свою виставу пап'есеІванаМележаў годинуТрецяйПрибалтийскайтеатральнайвясни (1958).Па драмі «>Днінарадження»биліпастаўленип'есиМагілеўскімдраматичнимтеатрам у 1958годзе, аў 1959 –театрамімяЯнкі Купали.Телебачанне,кіно, атаксаматеатрвельміцеснасупрацоўнічалі,імкнулісясваеймовай,сваімівобразнимісродкаміаднавіць у формахмастацтватворчасць І.Мележа.


>Спісвикаристанихкриніц

1Бугаеў, Д.Вернасцьпризванню [>Текст]:творчаяіндивідуальнасцьІванаМележа. –Мінск:Навука, 1977. – 241 з.

2Васюченка, П.Сучаснаябеларускаядраматургія [>Текст]:Дапаможнік длянастаўнікаў. –Мінск:Маст.літ., 2000. – 158 з.

3Гісториябеларускайлітаратури ХХстагоддзя. У 4 т. –Т.3 /Нац.акад.навукБеларусі.Ін-тліт.імя Я. Купали. –Мн.:Беларускаянавука, 2001. – 952 з.

4Гніламедаў, У.Нови етаппошукаў //Гніламедаў У.ІванМележ [>Текст]:Нарисжицця йтворчасці. –Мінск:Нар.асвета, 1984. – 128 з.,іл. – (>Нар.Пісьменнікі БРСР).

5ІванМележ //Гісториябеларускайлітаратури ХХстагоддзя /Нац.акад.навукБеларусі.Ін-тліт.імя Я. Купали. У 4 т. – Т. 2. –Мінск:Виш. шк., 2002. – З. 156 – 198.

6 Кулешов,Ф.И. Подвиг художника [>Текст]: літературну дорогу І.Мележа. – Мінськ: Вид-во БДУ їм. В.І. Леніна, 1982. – 185 з.

7Липс, Ю. Походження речей. – Москва: Худ. літ., 1958. – 380 з.

8Мележ, І.Збортвораў [>Текст]: У 10 т. Т. 2.Нариси;П’еси. –Мінск:Маст.літ., 1980. – 400 з., 4 л.іл.

9Мележ, І.Знайсцісябе //Мележ І.Жиццевияклопати [>Текст]:Літаратурнаякритика,публіцистика. –Мінск:Маст.літ., 1975. – З. 392 – 411.

10Мележ, І.Калігартаешстаронкі //Мележ І.Жиццевияклопати [>Текст]:Літаратурнаякритика,публіцистика. –Мінск:Маст.літ., 1975. – З. 158 – 162.

11Мележ, І. Наказперажитага //Мележ І.Жиццевияклопати [>Текст]:Літаратурнаякритика,публіцистика. –Мінск:Маст.літ., 1975. – З. 559 – 567.

12Рагойша, В.П.Слоўніклітаратуразнаўчихтермінаў. –Мінск:Навука, 1963. – З. 98.

13Сачанка, Б.ІванПаўлавіч /УспамінипраІванаМележа [Склад. Л.Пятрова-Мележ]. –Мінск:Маст.літ., 1982. – З. 306–328.

14Смикоўская,В.І.Творчаяканцепцияпісьменніка. –Мінск:БДУімяУ.І. леніна, 1976. – 120 з.


Схожі реферати:

Навігація