Реферати українською » Социология » Сям'я и шлюб у феадальним праві Беларусі


Реферат Сям'я и шлюб у феадальним праві Беларусі

Страница 1 из 3 | Следующая страница

>МІНІСТЭРСТВААДУКАЦЫІРЭСПУБЛІКІ БІЛОРУСЬ

>БЕЛАРУСКІДЗЯРЖАЎНЫУНІВЕРСІТЭТ

>ФАКУЛЬТЭТМІЖНАРОДНЫХАДНОСІН

>КАФЕДРАГІСТОРЫІ ІТЭОРЫІДЗЯРЖАВЫ І ПРАВА

>Курсаваяпраца

 

>Сям’я йшлюб уфеадальним правіБеларусі.

>Виканала:

>студентка I курсу, група 3

>Клімовіч Т. Р.

>Кіраўнік:

>Шилінская А. У.,викладчик

>Мінск

2003

>Змест.

I.Уводзіни.                                                                                       

II. Формишлюбу,іхевалюция.Регуляваннешлюбу йягоскасаванне.1.Формишлюбупаводлезвичаевага права.2.Регуляваннешлюбнихдачиненняўкананічнним (>царкоўним) правам.3.Шлюбниядачиненніўсвецкімзаканадаўстве.4.Питанніспиненняшлюбуўцаркоўним йсвецкімзаканадаўстве.                                                                                                                                 

III.Прававоерегуляваннемаемаснихдачиненняў усям’і. 1.Пасаг якмаемаснаезабеспяченнежанчини.2.Інститутзабеспяченняжанчини– вена.3.Спадчинниядачиненніўсям’і. 4.Апека якінститутаховисямейнихінтаресаў.5.Асаблівасціюрисдикциі пашлюбна-сямейних правах.                         

IV.Заключенне.

>УВОДЗІНЫ.

>Сям*я-бадайледзьвеці несами важливісацияльниінститут. У шкірнимграмадстве янавиконваежиццеваважнияфункциі йз*яўляеццанайбольшпристасаванайформайіснаваннячалавецтва.Працеси,якіяадбиваюццаўсям*і як структурнимелеменцеграмадства, усукупнасціўсебаковаўпливаюць насацияльнаежиццеджяржави йнаадварот.

>Темагетайпраци–питанніфарміраванняшлюбна-сямейнага права йзаканадаўстваXIVст. йхарактаристикагетага елементаправавойсістемиВялікагакнястваЛітоўскага.
 >Такіаб*ектдаследаванняабрани невипакова. XIV-XVIстст. – тієї годину,каліцалкамсфарміраваласяправаваясістемадзяржави.ПричимпрацесгетиадбиваўсяпадактиўнимупливамепохіРенесансу йРефармациі, якаючивиначиладинамізмправатворчасці йвисокінавуковиузровенькадифікациі права,винікамчагосталісяСтатути 1529, 1566, 1588 рр.

>ПадчасраспрацоўкіСтатутаўправаваянавука йпрактикапразшматлікіянамаганністварилізаканадаўства,штоўвабралаўсабеновия ,характерния епосіРенесансупринципи:прияритетпісанага права,першинство закону.Абаронасуверенітету й р. буд. УСтатутахзнайшліадлюстраваннеідеігуманізму йталеранциі,усталяванняправавойдзяржави.

>ФОРМЫШЛЮБУ, ІХЭВАЛЮЦЫЯ.

>РЭГУЛЯВАННЕШЛЮБУ ІЯГОСКАСАВАННЕ.

>1.Формишлюбупаводлезвичаевага права.

>Першивядомисенняўспамінпра формишлюбуў слов'янпаганскага годинисустракаеццаў ">Аповесцімінулихгадоў".Летапісзгадваешлюбниязвичаідраўлян,радзімічаўдиіншихпляменаў,змяшчаезвесткіабтрох формахшлюбу:крадзеж "розжарюючивади",вивядзеннепаводлепапяредняйзмови,привядзенненявестиў будинокжаніха.

>Такія формишлюбу, яккрадзеж, купівляжонкі,вядомияўгісториі із годиниўзнікненняпарнагашлюбу[1] упериядпераходу пеклопалігаміі такманагаміі..

НазямлісучаснайБеларусігети етапсупаў ізприняццемхрисціянства,пераходам пеклопаганскай культури такхрисціянскай.Хрисціянства,шчильназвязанае ізінститутамшлюбу йсям'і, умногімвизначилаяеякаснияхарактаристикі,праштояскравасведчацьвядомиястаражитния статути —Уладзіміра йЯраслава.

>Інститутшлюбу йсям'іпаводлезвичаевага правабеларусаўдаследваўсяўпрацахМ.Доўнар-Запольскага,М.Нікольскага,Я.Карскагадиіншихвучонихнайперш уаспекцетрадициі..

>Даследванніпаказалі,штовясельнаяабраднасць уБеларусіпачинаецца ізчасоўпершабитнага ладу й травнішераганалогій йпаралеляў уабраднасцііндаеўрапейскіхнародаў[2].Беларускаявясельнаяабраднасць,узнікшиўстаражитнияпаганскія годинник,захавалатривалиярисипаганства, пасведчаннідаследчикаў, так XIXст.[3].Требаадзначиць,што затакіпрацягли годину яназначназмянілася,асаблівападупливамхрисціянства. Аліўпершия годинникпасляприняццяхрисціянства (>X—XIIстст.) формишлюбу незазналіістотнихзменаў —вясельнаяабраднасцьзаставаласяпрактичнааднолькавай дляўсіхпластоўнасельніцтва.

3 XII ст.адзначаеццаімкненнеаристакратиі такцаркоўнайшлюбнайтрадициі, але йбольшасцьнасельніцтватрималасястаражитних йпаганскіхабрадаў.

Усямейнимпобицезахоўвалісятрадициі,штозаўседисуправаджалічалавечаежицце, —шлюбнияабради,абрадинарадження йпахавання.Шлюб угетимпаслядоўнимколезаймаўцентральнаемесца.Пераважнаябольшасцьапісанняўшлюбнайабраднасцідатичиццасельскаймясцовасці,жиццясялянства.Нягледзячи натое,штогарадскоенасельніцтваактиўнапапаўняласясельскім упериядсвайгоюридичнагаафармлення (>канецXIV—XVI ст.), угарадскімпобицеадзначаеццапаступоваезнікненнеелементаўтрадицийнайсялянскайабраднасці.. Елементистаражитнагавясельнагацириманіялуширокавикаристоўвалісяхрисціянскайцарквой.Хрисціянскаясімволікашлюбнагазлученняпавінна булазамяніцьаналагічниінститутпаганскагаасвяченняшлюбу, йпаганскаярелігійнасцьспрасцілагетую завдання. Упаганстве важливуролюпризлученніўшлюбадигриваўабрадкрадзяжу "розжарюючивади".Хрисціянскаяцарквапристасавалагети елемент таксваейтрадициі,прапанаваўши замісцьягоцаркоўнаевянчанне.Аднакяшчедоўгапасляприняццяхрисціянствагетиабрадзамяняўцаркоўнаевянчанне,штопацвярджаетриваласцьпаганскайтрадициі..

>Вясельниабрад якпрацес можнараздзяліць натрипаслядоўнияі етапи:падрихтоўчи,вянчанне,вяселле.Перши,падрихтоўчи,меўфармальна-битавоезначенне. Нагетим етапіафармляласяпагадненнебакоў (>змовіни),удакладнялісянайважнейшияматерияльния аспектибудучайсямейнайсуполкі,терміни,арганізацийнияўмовивяселля,запрашеннегасцей.

>Падрихтоўчи етап, як йастатнія,меў свійпеўни,визначанипарадак. Длятагокабпагадненне булосапраўдним,захоўвалісязвичаі йабради,якіясімвалізавалізаручини,тоесния ">вялікімзапоінам". ">Запоіни"падзяляліся намалия йвялікія йпачиналісязвичаем ">сугляд" —сватаннем,аглядамбакамібудучих чоловіка йжонкідиіхблізкіх.Абрад ">малиязапоіни"виконваўсяприатриманніпринциповайзгодибакоў йбацькоўнявести.Скасаваннедамови нагетим етапішлюбнагапрацесу не крейдиніякіхюридичнихвинікаў. ">Вялікіязапоіни"ўяўлялісабойабрадканчатковихзмовінабтермінах,умовах,парадкувяселля.Пад годинузмовін у домінявести, дзезбіралісябацькі йроднияжаніха,визначалісяпасаг й вена.Каліжаніх йнявестабилірозниххрисціянскіхверавизнанняў, тодамаўлялісяабверавизнаннібудучихдзяцей[4].Винікізмовінафармлялісяпісьмовимпагадненнем,падпісанимжаніхом йбацькамнявести[5].Каліўнявести бувбацькі,дамову, чизмоўниліст,падпісвалімаці йбрати чиапякун. Увипадкускасаванняпагадненняпасляпадпісанняназванайдамовипрадугледжвалісясанкциіўвиглядзеўплатизарукі–кампенсациі шкодипацярпеламу боці. Усувязі ізюридичнайзначнасцюзмоўнагалістаіснаваўасаблівипарадакягоафармлення.Лістпавіннибиўзамацоўваццаподпісамі йпячаткамібакоў йсведак;гетиядакументиўносілісяўактавиякнігісудоў[6].

>Апошнімабрадампадрихтоўчага етапубилізаручини, у годиніякіхадбиваласяперадачапярсценкаў,штосімвалізавалазгодубакоў йіхбацькоў нашлюб йпераходулади наднявестай такяебудучага чоловіка.Няредкагетиабрадвиконваўсяпад годину ">вялікіхзапоін" йпадпісаннязмоўнагаліста.

>Наступним етапах буловянчанне,якоеўзнікла ізприняццемхрисціянства. 3циримоніяйвянчанняспалучалісянекаторияпаганскіяабради йзвичаі,штосуправаджаліўступленнеўшлюб,наприкладкаравайни,згодна із якимжаніхбраў уцаркву коровай хліба,боенлічиўся святимпаганскімсімваламшлюбнагапаяднання.Існавалі йіншияабради,штосуправаджаліад'езджаніха йнявестиўцаркву[7].Усе янибилітрадицийнамагічнимі йсімвалізаваліўрадлівасць йбагацце,звязания ізхатнім культампродкаў.

>Царкоўнаевянчанне як етапшлюбнагаабрадуафармлялася напрацягустагоддзяў. УXIII—XVIстст. такцаркоўнагавянчанняставіліся як так елементападрихтоўчага етапу.Тамузвичайнаяноажиццяўляласязадоўга таквяселля,адначасовасазмовінамі йзаручинамі[8].Гетимцаркоўнаевянчаннеприраўноўвалася такдамови,забяспечанайграшовайзарукай.

>Трецім етапахвясельнайабраднасці булоўласнавясеяле.Зместяговизначаўсяколькасцюциримоній,іхмаляўнічасцю йзначеннем.Пачаткамвяселлялічиласязамешваннецеста для короваю (>каравайниабрад),яго випічка. Угетимомантадбиваўсязборжаніховайдружини йад'езд панявесту (>мяркуецца,штоўасновегетайтрадициіляжицьзвичайвикрадання). ">Пірвясели"пачинаўсяспачаткуўнявести, азатимпрацягваўсяўжаніха.Асноўнимомантвяселля —абрад ">злученнямаладих",штозмацоўвае йаб'ядноўваемаладих на ">доўгі століття".Пасваейважнасціенадпавядаўпазнейшамуцаркоўнамувянчанню.Пасля ">злучення"нявесталічиласяжонкай,праводзіўсяабрадрасплятання й "викупукаси",адзяваннягалаўногаўборузамужняйжанчини,затим —абради ">піру", ">пасцельни" йпадзелу короваюпаміжусіміўдзельнікамі ">піру".

>Апошнімабрадам,штозавяршаевясельницикл,биліпярезви (>апошняявясельнаяразмова) — елементграмадавагапобиту. ">Пір"грамадипаслявяселлябиўнеабходни длязабеспяченняпоўнагаўдзелу "...усвятарнихдзеях всіхдворишчаўдадзенагародавагааб'яднання"[9].

>Беларускаявясельнаяабраднасцьідзесваімікаранямі такстаражитнайпаганскайепохі, такматриярхату йсімвалізуетакіяасноўния формишлюбу, яквикраданне йкупля[10].Шлюб у формікупліўяўляўсабой пасутнасцішлюб пазгодзе, авикраданне,якомупапяреднічалазмовамаладих, булораспаўсюджанае аж такXVI—XVIIстст. йсустракаласянават у XIXст.[11]. Ухрисціянскую епохувикраданненявестизвичайназамацоўваласяцаркоўнимвянчаннем. Усувязі ізтимштошлюбниядачиненнірегуляваліся нетолькізвичаевим правам йсвецкімзаканадаўствам, але йўбольшайступенікананічним (>царкоўним) правам,неабходнаразгледзецьасноўнияпалаженніхрисціянскагавученняабцаркоўнимшлюбе.

>2.Регуляваннешлюбнихдачиненняўкананічним (>царкоўним) правам.

>Хрисцінскаяцарква,паводлеЕвангелля пеклоМацвея[12]диіншихкриніц,аддаеўідеалеперавагубясшлюбнамужиццю (дляслугаванняГоспаду).Признаючибясшлюбнасцьвишейшай зашлюб, яноразглядалаапошні якнеабходнуюўступкучалавечайслабасці йўсваіммаральнимвученніпризнавалашлюбнеабходним йтривалимзвязам,прапагандуючиягонепарушнасць. Упачатковипериядусталяванняхрисціянства ізпричинисупяречнасцяўпаміжхрисціянскімвученнем йзвичаямісвецкагаграмадствацарква невизначиласвайгостаўлення так фактускасаванняшлюбу,штопазнейспричинілася такўзнікненнярознихпадиходаў такгетайпраблемиваўсходняй йзаходняйцаркве.

>Падупливамканцепциісвецкагазаканадаўства,найпершримскага права,фарміраваласяхрисціянскаяканцепцияскасаванняшлюбу йадпаведнаецаркоўнаезаканадаўства. 3сяредзіни IX ст.,каліримскі тато йгалаваўсходнягахрисціянстваімператарЛеў Так, мудримиўзаконіліцаркоўнаевянчанне,гети актлічиўсяцарквоюпачаткамшлюбу.Царкваприняларимскаеазначеннешлюбу. УКормчую йўсекананічнияграмадзянскіязборнікі булоўнесенаазначеннешлюбу,якоедадзенавядомимримскімюристамМадестинам йўвайшлоўДигестиЮстиніяна,адкуль булозапазичанацарквой. ">Шлюбесцьхаўрусам чоловіка йжонкі,супольнасцюўсягожицця,з'яднаннембоскага йчалавечагаправа"[13].

3гледзішчаримскіхюристаў,шлюбпаводлесваейсутнасці травніагульнихарактар ізіншиміюридичнимідачиненнямі,заснаванимі наўзаемнавиражанайволі,гетазначиць надамове, але йпаводлесвайгопрадмета йметиадрозніваецца пекло всіхіншихпагадненняў,бонакіравани не так надзеянні й мають рацію,штомаюцьречавую чиграшовуювартасць, але вдачиненні,визначаниябестерміновайдамовай.Менавітанаяўнасцьграмадзянскіхелементаў ушлюбнимзвязевизначиць удалейшимпадзелюрисдикциіпаміжсвецкай йканфесійнайуладай.

>Царквавизначиланаступния етапипрацесузлученняўшлюб:заручини,складаннепісьмовагакантракта —змоўнагаліста,приняццеблаславенняў храмі йзаключни етап —надзяванневянцоўмаладимі (>вянчанне)[14].

>Гетияциримоніі таксяредзіни XVI ст.билі неабавязковия,асабліваўасяроддзі простихлюдзей,тамуштоЛеў Так, мудримиў IX ст.зацвердзіўвянчаннетолькісвабодним,шлюбниядачиненнінесвабоднаганасельніцтварегулявалісязвичаямі. 3 годинахпашираласямеркаваннепранеабходнасцьцаркоўнагавянчання, йў 1563 р.Триденцкісабор виніспастановупраабавязковасцьцаркоўнагавянчання якумовузаконнасцішлюбу.

>Галоўниммомантамзлученняўшлюб булаўзаемнаязгодажаніха йнявести, атаксама рідних чиасобаў,якіяіхзамяняюць. "Неможабицьучиненишлюбінакш як пазгодзеўсіх,г.зн.тих,хтоўступаеўшлюб йўчиейуладзе янизнаходзяцца"[15].Згодабакоў булагалоўнайумовайсапраўднасцішлюбу,яепарушенне крейдивинікамнесапраўднасцьшлюбу. Насапраўднасцьшлюбуўпливаліўзрост,знаходжаннеўшлюбе ізіншайасобай,роднасцькроўная,духоўная йцивільная (>грамадзянская),сваяцтва,веравизнанне,учиненнезлачинствасупрацьшлюбу.

>Заходняя йўсходняяцарквапа-рознамуставіліся такцаркоўнагавянчання.Заходняя,большзвязаная ізнормаміримскага права,лічилагети акттолькіўмовайнаданняшлюбупублічнасці.Адсюльвинікалапасіўнаяролясвятараўмомантвянчання йпризнаннецарквойтаемнагашлюбу,паколькісутнасцюшлюбу,асновайягосапраўднасці булазгодабакоў. Удалейшимримскаяцарква сталазабараняцьтаемнишлюб,бонемагчима булодаказацьнаяўнасцьшлюбупаміжасобамі,каліадна ізіхадмаўлялаяго.Пригетимцаркваімкнуласяўпершуючаргунадацьшлюбупублічнасць.Сапраўднимлічиўсяшлюб,калізгодажаніха йнявестизаяўленаперадсвятаром чипераднатариусам. Так XIII ст.ролясвятарапалягалатолькіўблаславенні ймалітве,пазнейенстаўажиццяўляцьперадачунявестижаніхуўімя Бога йабвяшчацьжаніха йнявесту мужам йжонкай.

>Триденцкісаборпастановамі 1561—1563 рр.больш суворарегламентаваўпрацесшлюбавання.Саборвипрацаваў законну формуўступленняўшлюб, пеклоякойужопоўнасцюзалежалаягосапраўднасць. Булопастаноўлена,штозаконнаешлюбаваннепавіннаадбиваццаўцарквепризаяўленнібакамізгоди нашлюб уприсутнасціприходскагасвятара й двохсведак. УВялікімкняствепастановиТриденцкагасаборабиліўведзенияў 1577 р.

>Усходняяцарква (>падзелхрисціянстваадбиўсяў 1054 р.)інакштрактавалаабрадцаркоўнагавянчання.Таемствампризнаваўсяабрадцаркоўнагавянчання,царкоўнисакрамент, а чи не самшлюб. 3гетагавинікалаактиўнаяролясвятараўабрадзевянчання йнепризнаннесапраўднимітаемнихшлюбаў ізпричинитаго,што яниадбиваліся безудзелусвятара.Судоваяпрактикаўкняствесведчицьпранаданневянчаннюў XVI ст.важнагаюридичнагазначення.

>Вянчаннеўспречнихвипадках булопадставайвинясеннядекретаў пасправах нетолькіпраасабістия, але й йпрамаемасния мають рацію.Нават такпастановаўТриденцкагасабораўпершайпалове XVI ст.вянчанне булоабавязковайпадставайзаконнасціпаходжання йправоўспадчиннікаў дляўсіхстанаў. Прагетасведчиць суднова справа 1528г.[16]

>Наступнайумовайсапраўднасцішлюбу, ізгледзішчахрисціянскайцаркви,есцьузрост,боенвизначаўфізічную йдухоўнуюздольнасць такшлюбу.Усходняяцарквавизначилашлюбниўзрост длямужчин 15гадоў, дляжанчин — 12,заходняя —адпаведна 14 й 12гадоў.

>Важнайумовайсапраўднасцішлюбу була Свабода пеклопеўнагастановішча.Такімстановішчам,наприклад,лічиласянаяўнасцьшлюбу ізіншайасобай.Другішлюб,узятиприіснаванніпершага,лічиўсянесапраўдним пеклосамагапачатку.

>Кананічнае праваразглядалазнаходжаннеўшлюбе якперашкоду (>юридичную йБоскую) йраспаўсюджвалагета наўсеверавизнанні,дапускаючимагчимасцьдругогашлюбутолькі пасмерціпершагасуженца.Таксамарегламентаваласяколькасцьпаслядоўнихшлюбаў.Заходняяцаркваўступленнеўтрецішлюб сувораабмяжоўвалапеўниміўмовамі (>узрост,наяўнасцьдзяцей йг.д.).Усходняяцаркватрецішлюбдазваляла безабмежаванняў, ачацвертизабараняўся йею.Расійскаяправаслаўнаяцарквадалучала такагульнайколькасцішлюбаў йтия,штобиліпризнаниянесапраўднимі.

>Адна ізнайважнейшихумоваўсапраўднасцішлюбу —адсутнасцьблізкайкроўнайроднасці.Усходняяцарквадазвалялаўступленнеўшлюб учацвертайступеніроднасці (>принятиримскілік),заходняя — учацвертимпакаленні (>германскілік), уВялікімкняствебиўпринятигерманскілік[17].

3паняццяпрашлюб якхаўрус,штоаб'ядноўвае чоловіка йжонку,виводзіласяпаняццесваяцтва,пад якимразумелісядачиненні,аналагічнияроднасці, уякіяўступаюцьсуженци йіхблізкіяпаміжсабой.Заходняяцарквапризналасваяцтвапаміж мужам (>жонкай) йблізкіміжонкі (чоловіка), аўсходняя —паміжусіміроднимі чоловіка йжонкі.Хрисціянстваприраўняласваяцтва таккроўнайроднасці йпризналаягоперашкодаю такшлюбу.Акрамясваяцтваіснавалапаняццедухоўнайроднасці (>узнікалаприсакраменцехришчення).Духоўнаяроднасцьлічиласяцяжкайперашкодаю такшлюбу,боцарквапризнавалаяевишейшай закроўную, йшлюбибилізабаронения таксемайступеніроднасціўключна.Цивільнаяроднасць —усинаўленне (>удачаренне) —разглядалася, як йдухоўнаяроднасць, уякасціперашкоди такшлюбу.Рабілашлюбнесапраўднимучиненнезлачинствасупроцьшлюбу,перадусімкваліфікаванипералюб.

3азначенняшлюбу якдухоўнай йрелігійнайроднасцівинікалаўмоваадзінстварелігііасобаў,якіяўступаюць ушлюб.Усходняяцарквадазвалялазлучаццаўшлюб ізхрисціянінаміншагаверавизнанняприўмовеприняцця імправаслаўя.Несапраўдниміпризнавалісяшлюби ізнехрисціянамі,раскольнікамі,евангелістамі,паганцамі..Перашкодаю такшлюбулічилісядухоўни сан йманаства, ізвиняткамніжейшихдухоўнихпасадаў.Каліпералічанияўмовисапраўднасцішлюбу небилівиканания,ен пеклосамагапачаткупризнаваўсянесапраўдним.

>Наступнаякатегорияўмоваўперашкаджалашлюбаванню, але й не крейдивинікампризнаннешлюбунесапраўдним.Гетаадсутнасцьзгодибацькоў чиапекуноў йапекавальнікаў,наяўнасцьпеўнихняблізкіхступеняўроднасці йсваяцтва,забароненае дляшлюбаваннямесца чи годину,некампетентнасцьсвятара, котрівянчаў,няведаннебакамісімвалаў віри,незахаваннежалобнагатермінупаслясмерці чоловіка (>жонкі).Прираскриццігетихумоваўшлюбзаставаўсяўсіле, але ймеўвинікамцаркоўнаепакараннебакоў йдухоўнихасобаў,якіясадзейнічалі такомушлюбу.

>Патрабаваннезахаваннямностваўмоваўсапраўднасцішлюбунепазбежна мляво такўзнікненняінститутавизвалення пеклоперашкод такшлюбу —диспензацийнага права.Гетиінститутатримаўширокаеразвіццеўкананічним правізаходняйцаркви.Диспензациінайвишейшайцаркоўнайуладипадлягаліўсялякіяперашкоди такшлюбу, ізвиняткамперашкодприватна-прававогахарактару й стануасоби.Царква немагласваім актамдапоўніць чивиправіцьнедахопволі чиспиніцьвядоми стан,наприкладпсіхічнуюхваробу,роднасць йсваяцтва папростайлініі,забойства чоловіка (>жонкі),звязанае ізпералюбам, йінш. Длядиспензациіпрималісясамиярознияпадстави:приміренневарагуючихсем'яў,немагчимасць дляўдавиіншимспосабамвихавацьасірацелихдзяцей йг.д.Диспензациядазваляланедапушчальнипаводлецаркоўнага правашлюб чи надаваласілунесапраўднамушлюбу ізмомантудиспензациі.

>ПершимівядомимісведчанняміцаркоўнайюрисдикциіўКіеўскаймітраполіібиліСтатутиУладзіміра—Яраслава,шторегулявалішлюбна-сямейниядачиненніпасляприняццяхрисціянства йвизначалікампетенциюцарквиўжицціцивільнагаграмадства.

СтатутЯраслава (уВялікімкнястве — ">СкрутакЯраслаўля"), котрірегуляваўшлюбна-сямейниядачиненні, нестраціўсвайгозначення такXVI—XVIIстст. й неодноразовопацвярджаўсяманархаміВялікагакнястваЛітоўскага[18].

3аналізупаширанайредакциіСтатутаЯраслава й ">СкруткаЯраслаўля"винікае,штогалоўниміўмовамісапраўднасцішлюбубилі Свабодаволевияўлення й Свабода пеклопеўнага стану: пеклознаходжанняўшлюбе[19], усваяцтве[20],приналежнасці такіншагаверавизнання[21].Несапраўдниміпризнавалісятаксамашлюби,звязания ізгвалтам,викраданнем беззгодибакоў[22]. УСтатуцезмяшчаецца нормаабадказнасцібацькоўперадпублічнайуладай запримус такшлюбу,каліенспричиніўся тактрагічнагавипадку[23].

>АналізСтатутаЯраславапацвярджае,штоцаркваўсялякімкнуласяўмацавацьшлюб,якую б формуен анімеў,забараняючискасаванненаватнецаркоўнага (>нявенчанага)шлюбу[24]. Статутпрадугледжваўадказнасць запарушеннезмовиабшлюбе[25].

СтатутЯраслава й ">СкрутакЯраслаўля",падкресліваючиблізкасцькаталіцкай йправаслаўнайцаркви,дазвалялішлюби йсувязіпаміжправаслаўнимі йкаталікамі..Гета булоасабліва важливанасельніцтваВялікагакнястваЛітоўскага.Забаронепадлягалісувязі йшлюби ізпрадстаўнікамііншихрелігій [26],паганцамі[27],адлучанимі пеклоцаркви [28].

>Регуляваннедачиненняўпаміжпрадстаўнікамірознихцеркваўуваходзілаўкампетенциюсвецкайулади.Такіпарадакусталяваўсядаўно йзнайшоўадлюстраваннеяшчеўдамовахЯраславаУладзіміравіча ізнемцамі 1189—1229 рр.,згодна ізякіміўгетихвипадкахпрадугледжваласяюрисдикциякнязя[29].Паводле ">СкруткаЯраслаўля"питанніўзаемадачиненняўцаркви йсвецкайуладичасцейразвязваліся накарисцьцаркви.Падкреслівалася,штосвецкаяўладаўасобедзяржаўнихчиноўнікаў,мясцовайадміністрациі непавіннаўмешваццаўюрисдикциюцаркви, але йпадтримлівацьстабільнасцьваўзаемадачиненняхцеркваў. Аліў актахсустракаецца шматсведчанняўумяшаннясвецкайуладиўшлюбниясправинасельніцтвафеадальнайБеларусі.Шлюб якадзін із важливихінститутаўграмадстварегуляваўся йсвецкімзаканадаўствам.

3.Шлюбниядачиненніўсвецкімзаканадаўстве.

>ПершиагульназемскіПривілей пекло 20лютага 1387 р.надае дочок йўдовамбаярскага стану правасвабоднагаўступленняўшлюб.Гетае права,падараванаевялікім князем, крейдипалітичную йеканамічнуюаснову. УВялікімКняствеманархтрадицийнабиўуласнікамусейдзяржаўнайтериториі,тамуасобнаефеадальнаеўладаннеразглядаласяменавіта якуладанне (а чи неўласнасць) на правах службивялікаму князю.Манарх якнайвишейшиўласнікрегуляваўуладанніфеадалаўшляхамнадзяленняіхзямельниміўладаннямі йперадачиапошніх паспадчине. Такузнікла прававялікага князяпразшлюбикантралявацьпазямельнаеўладаннефеадалаў,паводлеякога (права)ўдови чидочкіфактичнапазбаўлялісяфеадальнагаўладання.

>Асноўнайпричинайумяшанняманархаўінститутшлюбу було:існаваннезвичаюпераходузямельнихуладанняў, ізякіхішлавайсковая служба, урукідачок якспадкаемак.Атриманне паПривілеі 1387 р. правасвабоднагазлученняўшлюб,гетазначиць бездазволу йпримусугаспадара, булосведчаннемпераходучасткіўладивялікага князя такшляхоцкага стану. Угетимжапривілеізамацаванаімкненненайвишейшайуладираспаўсюдзіць удзяржавекаталіцтва. Уприватнасці,указвалася,што мають рацію йвольнасці,якіядаруюцца, утимліку й правасвабоднагаўступленняўшлюб,распаўсюджваюццатолькі накаталікоў.

УПривілеі пекло 22лютага 1387 р.падкреслівалася,штодзеляпаширеннякаталіцкай віриўнашимгаспадарствезабараняюццашлюбикаталікоў ізправаслаўнимі тактаго години,пакульправаслаўния непримуцькаталіцтва. Увипадкупарушеннягетайзабарониправаслаўнамусуженцупризначаласяфізічнаепакаранне,паслячагошлюбпризнаваўсясапраўдним. Удалейшимінститутшлюбу дляасобаўхрисціянскагаверавизнанняабедзвюхканфесій незазналаякіх-небудзьімператиўна-забараняльнихрегламентаций йгетая нормапривілеюсталасянежиццяздольнай. Правасвабоди нашлюбпацвярджаласяўПривілеях 1447 й 1492 рр.

>ПаширеннерегуляванняшлюбнихдачиненняўадзначаеццаўСтатутахВялікагакнястваЛітоўскага 1529, 1566, 1588 рр.

>Перши Статутрегуляваўабмежавануюколькасцьшлюбнихдачиненняў:пацвярджаўпринципсвабодивихаду заміж, праважанчин насвабоднаеволевияўленне нашлюбнезалежна пекло стану [30] йўскоснапризнаваўсапраўднасцьнаватчацвертагашлюбу (>штосупяречилапазіциіцаркви),бодзеці пеклоягопризнавалісяраўнапраўниміспадчиннікамібацькі[31].Визначаўсяшлюбниўзрост: длямужчин — 18гадоў, дляжанчин — 15.

>ПаводлеСтатута 1529 р.шлюб ізнявольнікам чинявольніцай мігпанізіць станаднаго ізсуженцаў. Утакім разілічилася,шточалавек самсябеаддаў у рабства,узяўшишлюб із такийасобаю.Дзеці пеклогетагашлюбупризнавалісянявольнікамі.Такімчинам,шлюб ізнявольнікамлічиўся такийжакриніцай рабства, якпалон,нарадженне пеклонявольнихбацькоў,асудженне таксмяротнай кари зазлачинства й замінаяенявольніцтвам із проханняасуджанага[32].

>Другі Статутрегуляваўширейшае колашлюбнихдачиненняў, уприватнасціпарадакзлученняўшлюб.Развіваючи нормуабсвабоднимволевияўленні нашлюб, Статут 1566 р.прадугледжваўсуровиясанкциі запримусжанчини такшлюбу: за ">кгвалтовное взяття дружиною"призначаласясмяротная кара [33]. Алі Свабодаволевияўленнянявестипа-ранейшамуабмяжоўваласязгодайбацькоў йапекуноў[34].Пригетимбилівизначанимаемасниясанкциіўдачиненні такнявести, якаючивиходзіла заміж беззгодибацькоў чиапекуноў, — янапазбаўляласяпасагу йстрачвала права наспадчину.

>Нягледзячи назацвярдженнепринципусвабодиволевияўленнябакоў усвецкімзаканадаўстве, у XVI ст.яшчеадзначалісявипадкізмовишлюбубацькамімалалетніх,штосупяречилапринципусвабоди нашлюб. Такашлюбнаядамова навипадакяепарушеннязабяспечваласязначнайзарукай накарисцьпацярпелага боці,якомупазнейадмовіліўгетайзмове, йвялікага князя.Часам такадамовапацвярджаласяцаркоўнимвянчаннеммалалетніх[35].

Увипадкупарушеннязмови справапаступалаўсвецкі суд, котрі мігвизваляць пеклоабавязкаў,штовинікалісазмови, чиприсуджацьзаруку[36]. Суд мігпримусіцьвиканацьдамовутолькіўчастци виплатизарукіпацярпеламу боці йпакриццястратаў,панесених нападрихтоўку таквяселля. Уастатнімпримусіцьвиканаці.дамову булонемагчима,богета було бпарушеннемасноўнагапринципушлюбу —свабодиволевияўленняабодвухбакоў.Пацярпели бік мігзвяртацца проста таквялікага князя, котрівидаваў ">напамінальниліст" ізуказаннемвиканацьдамову чивиплаціцьзаруку.Паводлематериялаўсудоў можназрабіцьвиснову,штовялікакняскіялісти немеліхарактаруабавязковагаўздзеяння,ботакіяспречкі частаканчалісязаміреннем йзгодайбакоў,якіяўступаліўшлюбкожни пасваімвибари. Статут 1566 р.визначиўаднолькавишлюбниўзрост длямужчин йжанчин — 15гадоў[37].

>Аналізшлюбнихдачиненняў,якіярегулявалісяСтатутамВялікагакнястваЛітоўскага 1566 р.,сведчиць,што таксяредзіни XVI ст.пашириліся мають раціюсуб'ектаваўсіхцивільнихузаемадачиненнях, утимліку йўшлюбних.Свабоднаеволевияўленнеасобаў,якіязлучаюццаўшлюб, —галоўнипринципягозаконнасці —захоўваласядаволіпаслядоўна,штоадлюстроўваласвецкаезаканадаўства.

СтатутВялікагаКняства 1588 р.яшчепаўнейрегуляваўшлюбниядачиненні.Упершинюсвецкімзаканадаўствамбилівизначанигалоўнияўмовисапраўднагашлюбу:адсутнасцькроўнайроднасці такчацвертагапакаленняўлучна йсваяцтва тактрецягапакаленняўлучна[38].Принезахаваннігетихумоваў закону чоловік йжонкапавіннибицьнеадкладна ">разлучони".Далейшиясанкциізалежалі пекловінаватасцібакоў,якіяўзялішлюб.Калішлюббиўузятиўроднасці, але йбакіпрагета неведалі, топасляягоскасавання такіх неўживалісямаемаснияцііншиясанкциі, адзеціпризнавалісязаконнимі ймелі права наспадчину.Билия чоловік йжонкамагліажаніцца (>вийсці заміж) іздазволудухоўнага суду.

>Калі жбаківедаліпра палюроднасцьприўступленніўшлюб,дикпасляягоануляваннякожни бікпазбаўляўсяпаловисваейуласнасці накарисцьдзяржави,дзеці пеклошлюбупризнавалісябенкартамі (>незаконнанароджанимі) й неатримліваліспадчини. Іншапаловамаемасціпаступалаўпажиццеваекаристаннекожнага ізбакоў увипадку,калі бувдзяцей пеклопершагазаконнагашлюбу.

>Калітакіядзецібилі, імпераходзілі мають рацію нараспарадженнемаемасцю, абакімелі праватолькі наўтриманне йраспарадженнемаемасцюадпаведнаіхграмадскамустановішчу.Пригетиммужчинипазбаўляліся правазаймацьважниядзяржаўнияпасади.

>Акрамя названихасноўнихпалаженняўтреці Статутзамацаваўяшчеаднуўмовусапраўднасцішлюбу —свабоду пеклопеўнагастановішча.Такімстановішчам,якое недапускаеўступленняўшлюб,есцьужоіснишлюб[39].Строгаахоўваючиманагамнасцьшлюбу, законпрадугледзеў,што заўступленнеўдругішлюбпривядомиміснаванніпершагакараюццасмерцюабодвасуженци-парушальнікі[40].Тим самадзяржаваімкнуласязамацавацьасноўнияпринципишлюбна-сямейнага права,пазичаючипалаженнікананічнага правадиіншихсістем.

>Статутам 1588 р.частковаўрегуляваниятаксамаіншияшлюбниядачиненні, утимліку йсвабоднаеволевияўленнебакоў нашлюб. 3аналізунормаўвинікае,штозгодабацькоў чиапекуноў булапатрабаваннем,штоахоўвалаінтаресинявести, але й нерегулявалашлюбниядачиненні.Гетипринциппацвярджаеццаправавойтрактоўкайвинікаўуступленняўшлюб беззгодибацькоў, дзепрадугледжвалісямаемасниясанкциі такнявести, але йтакішлюбпризнаваўсясапраўдним йзаставаўсяўмоци[41]. Правабацькоў чиапекуноўдавацьзгоду нашлюб немаглотлумачицца як права напримус: увипадкуадмовиапекуноў (>бацькоў)дацьзгодунявеста,калі яно крейдинеабходнишлюбниўзрост,маглазвярнуцца падазвол удзяржаўния органи. Праванявести назварот такдзяржавидзеляабаронисваіхінтаресаўзамацаванаў законіўсувязі ізтим,штозабаронаапекуноў нашлюб частавикаристоўваласяімі ізкарислівиміметаміпрацягуапекідиінш.[42].Такімчинам,інститутбацькоўскайулади (чи тієї,штозамяняўяе)разглядаўсяў праві якінститут,штоахоўваўінтаресидзяцей.

>Неабходнападкресліць,штоСтатутиВялікагакнястваЛітоўскага 1529, 1566, 1588 рр.змяшчалітолькіасноўнияпринципи, нормишлюбнага права, уастатнімадсилаючи такрегуляваннякананічним (>царкоўним)заканадаўствам. Усувязі ізтимштоўдачиненні такшлюбудзеяздольнасцьвизначаласяшлюбнимузростам,Статутизамацавалігети важливімомантнаступнимчинам: Статут 1529г.визначиў 15гадоў длядзяўчини й 18гадоў дляюнака[43], Статут 1566 р. — 15гадоў дляасобаўабодвухполаў[44], Статут 1588 р. — 13гадоў длядзяўчини й 18гадоў дляюнака[45].

3викладзенагавинікае,штосвецкаезаканадаўстватрималасяцаркоўнагападиходу такшлюбу,пазичаючи нормикананічнага права йперадаючирегуляваннешлюбнихдачиненняўцаркоўнамусуду[46]. Алібагатиматериялсудовайпрактикі недазваляезрабіцьадназначнуювиснову пагетимпитанні.

>Паводлекананічнага праваабрадцаркоўнагавянчаннялічиўсяасноўним йсімвалізаваўпадзеюшлюбу.Практикасведчиць,штоцаркоўнаевянчаннеправодзіласязадоўга таквяселля,адначасовасазмовінамі йзаручинамі[47].Тим самаяноприраўноўвалася такдамови,забяспечанайграшовайзарукай.Змовінимелівирашальнаезначенне дляшлюбу йфармаванняматерияльнайасновисям'і. Напрактициюридичназначниміпризнавалісядзвепадзеі:змовіни йвяселле,якіяўсапраўднасцімеліфункциіпадрихтоўкі йзлученняўшлюб,надання ямупублічнасці,релігійнагаасвяченняшлюбупразрознияритуали із ">скокамі,гудзеннем,плясканнем"диіншиміпаганскімідзеяннямі.. 3 судновихматериялаўвинікае,штопризлученніўшлюб незаўседивисвятляласянаяўнасцьадной ізгалоўнихперашкод такшлюбупаводлекананічнага права —духоўнайроднасці[48].

>Такімчинам,заканадаўству,якоезамацоўвалацаркоўнипадиход такшлюбу,пяречилапрактика,шторасценьваласядзяржавай якправамерная. якадзначиў А.Лявіцкі, ">несумнеўниабавязак народнихабрадаў йіхюридичнаясілапризнавалісяўсімікласамітагачаснагаграмадства, й ізгетим фактамвимушана було таквядомайступенілічицца йдзяржаўнае права,якоеўвогулепадзялялацаркоўнипогляд нашлюб"[49].Гетимтлумачиццапризнанненявенчанагашлюбусапраўднимнасуперак закону, котрілічиўтакішлюб незаконним, адзяцей пеклоягобенкартамі ізусіміадпаведнимівинікамі..Гетакія нормизмяшчалі Статут 1529г.[50] й Статут 1588 р. [>51]Тим годинах нормапрадаказваннешляхоцтва непатрабаваланаяўнасціпасведчанняцаркоўнагашлюбубацькоў[52]. Усяредзіне XVI ст.каталіцкаяцарква наТриденцкімсабори 1561—1563 рр.пастанавілаўвесціметрикірегістрациінарадження.Гетаяакалічнасцьпавінна булаўсталявацьзалежнасцьпаміжвянчаннем уцаркве,законнасцюшлюбу й законнимпаходжаннемдзяцей,каб нормикананічнагашлюбнага правадзейнічаліўграмадстве безвиняткаў. яквинікае ізактаў,існаваласупяречнасцьпаміжімкненнемсвецкай (йцаркоўнай)уладиўвесцівикананнекананічнихправіл ушлюбе йвідавочнимігнараваннем із боціграмадствацаркоўнихзаконаў

4.Питанніспиненняшлюбуўцаркоўним йсвецкімзаканадаўствею

>Спиненнешлюбурегулявалася яккананічним, то йсвецкім правам.Паводлекананічнага правашлюбспиняўся ізнаступнихпричин:1)фізічнайсмерціаднагоціабодвухсуженцаў, 2)признанняшлюбунесапраўдним, 3)скасаванняшлюбу.

>Шлюбпризнаваўсянесапраўднимприраскрицці факту,штоўмомантуступленняўшлюбіснавалівизначания законамперашкоди.Гетияакалічнасціпадрабязнаразгледжанивишейприапісанніўмоваўуступленняўшлюб.

>Скасаваннешлюбуправаслаўнайцарквойдапускаласятолькіўсувязіса суворавизначаниміпричинамі..Каталіцкаяцаркванаагул непримала самоїідеіскасаванняшлюбу, але йпавялічвалаколькасцьперашкод такяго,незахаваннеякіх мляво такпризнанняшлюбунесапраўдним.

Упрактицицарквиіснаваўзвичай,згодна із якимкожнисвятар мігдаць чоловіку чижонци ">разводни"ліст.Падставаміскасаванняшлюбубилі: 1)пералюб, 2)няздольнасць таксуженцкагажицця, 3)адсутнасць безвестак чоловіка (>жонкі), 4)судовипригавор,паводлеякогаасобаабвяшчаласядзяржаўнимзлачинцам, чививаланцам, 5)вибраннеепіскапам, 6)двухбаковаежаданне чоловіка йжонкіўступіць уманаства, 7)удзел усакраменцехришчення (й нагетайпадставеўстанаўленнедухоўнайроднасці), 8)нежаданне чоловікаціжонкі —нехрисціянжиць ушлюбе ізасобай, якаючипринялахрисціянства, йнаадварот.

3палаженняўЕвангелля пеклоМацвеявинікаемагчимасцьскасаванняшлюбуприжицці чоловіка йжонкіўсенсеразлучення (>сепарациі),гетазначиць ">адлучення пекло стала й ложа", без праваўступленняў новішлюб.Разлученнедапускалася ізнаступнихпричин:пералюб, замах нажиццесуженца,інфекцийнаяхвароба,згодабакоў наўступленнеўманаства,нежаданнесуженцажиць ізасобайнехрисціянскагаверавизнання,аднабаковаежаданнеягоўступіць уманаства ізпричинипапскагадиспенза[53].Сепарацияатрималаразвіццеў правізаходняйцаркви, якаючипризнаваланепариўнасцьшлюбу.

>Інститутскасаванняшлюбуширокаўживаўсяў правіўсходняйцаркви, усувязі ізчимбиўдастатковаразвіти.

 >Асноўнайпадставай такскасаванняшлюбупаводлеКормчай й канонуўсейусходняйцарквипризнаваўсяпералюб[54].Царкоўнаяпрактикапа-рознамувизначалапералюб чоловіка йжонкі.. Чоловіклічиўсяпералюбнікамтолькітади,калімеўінтимнуюсувязь іззамужняйжанчинайціўступаў у новішлюб, нескасаваўшипапяредняга.Жонкапризнаваласяпералюбніцай у шкірнимвипадкуўступленняўсувязь ізмужчинамнезалежна пеклотаго,жанатиенці не.Такімчинам, правапатрабавацьвернасціўшлюбе належалаўасноўниммужчине. Чоловікюридичнабиўвінавати неперадсваейжонкай, аперадіншим мужам.Сувязьжанатагамужчини ізнезамужняйжанчинаймаглаасуджаццатолькі ізгледзішчамаралі..Припералюбствежонкі чоловік нетолькімеў права, але й йпавіннибиўскасавацьшлюб,бопералюблічиўсяпублічнимзлачинствам, права напераслед йпакаранне заякое належалапублічнайуладзе.

>Кабскасавацьшлюб ізпричинипералюбуаднаго ізсуженцаў,неабходна буланаяўнасцьнекалькіхумоваў:даказанасць фактупералюбства,свядомаеўчиненнеяго,знаходжаннепералюбнікаўшлюбе.Акрамятаго,пералюб булобицьпадставай дляскасаванняшлюбу,калі: 1)спазивальнік самвінаватиўпералюбстве, 2)спазивальнікпрабачиўвінаватаму боці, 3)прапушчанипрацесуальниятерміни (>шесцьмесяцаў).Гетияўмови неперайшліўКормчую, але йвикаристоўвалісяўБеларусіцарквой[55].

>Приналежнасць такрознихверавизнанняў булаадной ізпадставаў дляскасаванняшлюбу. Алігетаяпадстава,відаць, частаігнаравалася. Прагетасведчицьакруговаявялікакняскаяграмата за 7снежня 1548 р.абзабаронеўступаць ушлюб йсужицце ізіншаверцамі..

>Падставай такскасаванняшлюбу, але й непричинайгетага, буладзяржаўнаяздрада. УБеларусігетаяпадстава,верагодна, буладзейнай,боўсетриСтатутигаворацьпражонкуздрадніка йвиваланца якпраўдаву, апрадзяцей — якпрасіротаў[56].

>Приняздольнасці таксуженцкагажицця, якадзначанаўКормчай, ">скасоўваеццашлюб ізпричининеабходнай йразумнай"[57]. Права наскасаваннешлюбуўдадзенимвипадкудаваласяжонкам,калі ізмомантужаніцьбипрайшло не було затри гади. Пратое,штогетаяпадставаўлічваласяўгарадахБеларусі,сведчацьсудовиякнігімагістратаў[58].

>Адсутнасць безвестакаднаго ізсуженцаў —падстава такскасаванняшлюбуприверагоднасцідапушченняпраягосмерць[59].Ёюширокакаристалісяўкнястве[60].Блізкая такназванайяшчеаднападстава —узяццеўпалон[61].

>Хваробасуженца булападставай дляскасаванняшлюбуўасаблівихвипадках. Янапризнавалася якусходняй, то йзаходняйцарквой йхоць неўвайшлаўКормчую, але йпрадугледжваласяСтатутамЯраслава. А.Загароўскімеркаваў,штоскасаваннешлюбу ізпричинихваробимагчима булотолькіприўзаемнайзгодзебакоў.

>ШматслоўнаяредакцияСтатутаЯраславазмяшчала ">кодексскасаванняўшлюбу"[62].Асобнираздзелприсвечанипричинам,якія немаглібицьпадставай дляскасаванняшлюбу,штозвязана нетолькі ізумацаваннемінституташлюбу, але й й ізмаральнимвученнемцаркви.

>Царкоўнаямараль у XVI ст.па-ранейшамуўасобнихмомантахразиходзілася ізтрадициямі йзвичаяміграмадства. Прагетадастатковапераканаўчасведчацьпрактика, актиземскіх,гродскіх ймагістрацкіхсудоў.

УсвецкімзаканадаўстведачиненніабскасаваннішлюбурегулявалісяСтатутаміВялікагаКняства. Статут 1588 р.упершинюрегуляваўшлюбна-сямейниядачиненніприскасаваннішлюбу мужам йжонкай,тим годинах якпапяредні Статуттолькізгадваўпраскасаваннешлюбу як формуягоспинення. Уартикуле 22раздзела VтрецягаСтатутазмяшчалася неадна, амностванормаўабскасаваннішлюбу.Гетиартикул,заснавани на нормахкананічнага (>царкоўнага) права, пасутнасціпаўтараеіх участцигіпотези йдиспазіциі, але йдапаўняеўчастцисанкциі..Пригетимасноўнаяідеяцарквипратое,штошлюбнепариўни, святі й вічні,пацвярджаласяпричинаміскасаванняшлюбу —толькіўтимвипадку,калішлюбузяти ізпарушеннембожих йцаркоўнихзаконаў,узнаўленнесправядлівасціпатрабуескасаванняяго якнезаконнага.Тамупаводлесвецкагазаканадаўстваскасаваннешлюбу якнесапраўднагапрадугледжваласянайперш утим разі,калібралішлюбасоби,штознаходзілісяўблізкіх щабляхроднасці,гетазначицьбилікроўнимі..Калісуженциведаліпрагетуюроднасць, тодзеці пеклотакогашлюбулічилісябенкартамі..Акрамятаго,уживалісясуровиямаемасниясанкциі.

>Калі жнаўмиснасцьбакоў буладаказаная,гетазначицькалі чоловік йжонкаажаніліся, неведаючипрароднасць,шлюбскасоўваўся, але йіншиясанкциі невикаристоўваліся.Гетияасобимагліўступаць уновияшлюби іздазволудухоўнага суду.

>Несапраўднимпризнаваўсяшлюбприіснаванніранейшагашлюбу.Мужчина, котріўступіў у новішлюбпринаяўнасцізаконнай (>венчанай)жонкі,караўсясмерцю. Увипадку,каліяго іншийжонци буловядомапраіснаваннепершагашлюбу,яечакала таке жпакаранне.Відавочна,штогетияпалаженніСтатутазапазичани ізкананічнага права,прааналізаванагараней, атаксама ізгерманскіхсістемаў (">Караліни").

Статут 1588 р.адлюстраваўприяритетсвецкага суду,удакладніўшикампетенциюдухоўнага йсвецкагасудоўпривизначеннінаступстваўскасаванняшлюбу.Духоўни судвиносіўтолькіпастановуабскасаваннішлюбу йтлумачиўпричиниягоўпаведамленнісвецкаму суду.Свецкія суди (>земскі чигродскі)тагопавета, дзезнаходзіласявяноўнаямаемасцьжонкі,визначалімаемасниявинікіскасаванняшлюбу[63].

>Требаадзначиць,штоприскасаваннішлюбу, як йприўступленніўяго,широкакаристалісязвичаевим правам.Тамунайбольшраспаўсюджаним уБеларусі булоскасаваннешлюбу безпадставаў,паводлеўзаемнайзгоди,абумоўленайпоглядам нашлюб як насвабоднуюдамову.Гетаяз'явазгаданаўСтатуцеЯраслава якнепажаданая,боабкладалася штрафів (арт. 18). Алі янаіснавала йў XVI ст.,праштосведчацьшматлікіясудовиясправи, атаксамасцверджаннідаследчикаў.Прискасаваннішлюбупаводлезгодивияўляласянезалежнаестановішча чоловіка йжонкі, права на новішлюб: "...як ми пасваейдобрайволісишліся, то йразишліся, заштоадзін такаднаго навечния годинник небудземмецьпретензій"[64].Гетияпалаженніатриманиўспадчину пеклозвичаевага права йпризнавалісяафіцийнайуладай.

>Царкоўнае праваўсходняй йкананічнае правазаходняйцарквипрадугледжвалірозниянаступствискасаванняшлюбу.Праваслаўнимдазваляласяўступаць у новішлюб,калі бувўстаноўленай судомвіни чоловіка (>жонкі) чиспецияльнайцаркоўнайпастанови.Заходняяцарква недапускала такиймагчимасці..Уступленнеўшлюбдазваляласяўпеўнихвипадкахприўмовепризнанняпапяреднягашлюбунесапраўдним. Аліадзінагадастасаваннягетихправілаў був. Так,наприклад,нягледзячи натоештошлюб князяКурбскага йкнягініГальшанскайбиўпризнанискасаваним,духоўни судзабараніў імуступаць унаступнишлюб[65].

>Прискасаваннішлюбупаводлеўзаемнайзгодибакоўпадкресліваласяўпісьмовайзгодземенавіта несучиакалічнасць,што янимогуць пасваейволіўступаць унаступнишлюб (">дазвалялі"адзінаднаму).

>Апрачатаго,існавалапраблемаўзнаўленняскасаванагашлюбу,цесназвязаная ізпричинайскасавання:калішлюбскасавани павінеаднаго ізсуженцаў, тоўзалежнасці пекловіниразвязваласяпитаннепраўзнаўленнешлюбу.

>Праваслаўнаяцарквадазвалялаўзнаўленнешлюбу,каліягоскасаванне не крейдивинікамцаркоўнаепакаранне (>приняздольнасці таксуженцкагажицця,вяртанні безвестакадсутнага). Алі недапускаласяўзнаўленнешлюбуприскасаванніяго ізпричинипастриження чоловіка чижонкіўманахіціприняцця мужамхіратаніі.Маемасниявинікіскасаванняшлюбутаксамабилізвязания ізвінаватасцю чиневінаватасцюбакоўприскасаваннішлюбу йрегулявалісясвецкім правам.Калібиўвінавати чоловік,енстрачваў палюмаемасць,запісануюў венажонци. Алікалі пеклошлюбубилідзеці, тогетаямаемасцьпераходзілаўіхуласнасць, ажонкавалодала йкаристаласяею такпаўналеццядзяцей[66].

>Каліўскасаваннішлюбувінаватаяжонка,дик янострачвала права напасаг й намаемаснаезабеспяченне чоловіка — вена.Принаяўнасці пеклошлюбудзяцей праваўласнасці нагетуюмаемасцьпераходзіла такіх, а чоловіктольківалодаў йкаристаўсяею такіхпаўналецця. Увипадкуадсутнасціўвінаватайжонкіпасагу чи вена янастрачвалачверцьусялякайсваеймаемасці.. І тутзахоўваўсяпринцип:уласнікі —дзеці.

>Прискасаваннішлюбу ізпричинипералюбстваапрачамаемаснихсанкцийбиліпрадугледжаниясмяротная кара,епітим'ядиіншиясвецкія йцаркоўнияпакаранні[67]. УКормчайпрадугледжани штрафи заскасаваннешлюбаў,узятих без законнихпадставаў[68].

>Калішлюббиўскасавани безпризнаннявіни чоловіка йжонкі,дикніхто ізбакоў не нісмаемасних страт, як йпринесапраўднасцішлюбу[69].Асновутакіхузаемнихразлікаўскладалімаемасниядачиненнісуженцаў усям'і,умовифарміраваннясямейнага фонду. Тактаго ж А.Загароўскілічиў,штожанчинапаводлезвичаюўВялікімкняствеЛітоўскіматримлівалаяшченейкуюграшовую суму, невизначаную законам,пеўнаезабеспяченненезалежна пеклояевінаватасці[70],штопацвярджаеццапрактикай[71].

>Лесдзяцейпасляскасаванняшлюбувирашаўся паўзаемнайзгодзесуженцаў,праштосведчаць актисвецкіхсудоў. Яни,відаць, немагліахапіцьусю сферудачиненняўприскасаваннішлюбу,каліўзнікаласпречкапаміжбакамі..Тамунельгаўпеўненасцвярджаць,штолесдзяцейзаўседивирашаўся паўзаемнайзгодзебацькоў.Паводлетрадицийкананічнага (>царкоўнага) правадзеціперадавалісяневінаватаму боці,причиммаці —падумовай,што яно невийдзе заміждругі раз.Видаткі паўтриманнідзяцеймусіўнесці бацька, априадсутнасціўягосродкаў —маці..

>Такімчинам,регуляваннешлюбнихдачиненняўзвичаевим,кананічним (>царкоўним) йсвецкім правам крейдиагульнуютенденцию такрегламентациіўсіхстадийгетихдачиненняў,імкненняажиццявіцьіх узаконнай формі.Падзаконнайформайзвичаевае йцаркоўнае праваразумелірозниявідиабрадаў.

>Практикасведчиць,што,нягледзячи натакімагутниінститутсяреднявечнагаграмадства, якцарква,яеімкненнеўсталявацьприяритет надінститутамшлюбу неспраўдзілася,старадаўніятрадициі йзвичаізмагліпроцістаяцьцаркоўнамуўпливу таксяредзіни XVI ст.

>Хоцьпатрабаванніабедзвюхцеркваўбилістрогія, якправаслаўния, то йкаталікі незаўседикаристалісяпаслугаміцаркви длянаданняшлюбуфармальнайзаконнасці,штоадлюстроўваюць актисудоў й нормиСтатутаў.Дзяржаўнаезаканадаўстваактиўнападтримлівалапрацесхрисціянізациішлюбнихдачиненняў,прагетасведчицьзапазичваннеСтатутам 1588 р.нормаўкананічнага права.Аднакдзяржаўния органи,службовияасоби, яквинікае ізсудовайпрактикі, незаўседибиліпаслядоўнимівиканаўцаміапошніх. 3гетайпричиниўзнікласупяречнасцьпаміжцарквой йграмадствам, якаючиафіцийнавирашилася накарисцьцаркви, але й самісінькомусправезвичаевае правапа-ранейшамуўживаласяактиўна,регулюючизначнуючасткудачиненняў. (9, з.47)Удадзенимвипадкузвичаевае прававиконвала,паводлеафіцийнайверсіі,ролюсубсідиярнайкриніци права, але й імкаристаліся нетади,калікананічнае крейдипрагали, атади,каліапошняесупяречилатрадицийнамусветапоглядуграмадства.

>Зробленианаліздазваляезрабіцьвиснову,штошлюбна-сямейниядачиненнімелівинікамузнікненнемностваінститутаўприватнагаземскага права:пасагу, вена,спадкаемства,апекідиінш.

>ПРАВАВОЕРЭГУЛЯВАННЕМАЁМАСНЫХДАЧЫНЕННЯЎ УСЯМІ.

1.Пасаг якмаемаснаезабеспяченнежанчини.

>Новиузровеньтаварна-грашовихдачиненняў у XVI ст.,фарміраваннераннебуржуазнихформаўуласнасці,павеліченне сфериправавогарегуляванняшляхампагадненняў йдамоваў йўвинікупаширеннесуб'ектиўнихправоўбилітиміаб'ектиўниміфактарамі,штоспричиніліся такевалюциіцивільна-прававихдачиненняў уВялікімкняствеЛітоўскім.Адначасоваразвіццеправавойсістемидзяржавидазволілавилучиць сферуцивільна-прававихдачиненняў уасобниінститут.

Уінституцесям'і якадним ізнайважнейших дляіснаванняграмадства йдзяржавиарганічнаўзаемазвязаниасабістия ймаемаснияправадачиненні.Даследваннепраблемшлюбу йсям'іпатрабуеразглядуінститутаў,штофарміруюцьматерияльнуюасновусям'і:пасагу й вена,якіяў палючаргуцесназвязания із правамспадкаемства йапекай.Вядомигісторик права XIX ст. У.Спасовічадзначаўіх натуральнуўзаемасувязь: ">Шлюб,пасаг й вена —інститутісямейнага права, але йаддзяліцьіх пеклоінститутаўспадчиннага права безвідавочнай шкодисенсу йяснасці...немагчима"[72].

>Адін ізгалоўнихінститутаўфарміраванняматерияльнагазабеспяченнясям'і —інститутпасагу. Намаемасния мають раціюсуженцаў відпливаланайпершрегуляваннеправадачиненняў папасагу.

>Канцепцияпасагу, котрігарантаваўмаемаснияінтаресижонкі,палягалаўтим,што одну годинушлюбумаемасць,штоскладаепасаг,паступалаўкаристаннесям'і. Увипадкуспиненняшлюбу ізпричинисмерціжонкіспадчина напасаг належаладзецям, априіхадсутнасціенвяртаўсяасобам,якіязабяспечваліпасаг (>бацькам, рідним).

>Інститутпасагуўдастатутавипериядпрактична нерегуляваўсязаканадаўчиміактамі,тамушто,верагодна,стабільнарегламентаваўсязвичаевим правам.Тим неменшпригадваннепасагуприсутнічаеўпривілеяхприрегуляваннідачиненняў паспадчине,забеспя-ченніўдави,уступленніўшлюб,размежаваннімаемасці чоловіка йжонкі. Упривілеяхзгадваеццапасаг,штовизначаеццарознимітермінамі — "вена", ">забеспяченне", ">пасаг"[73].

Удастатутавиперияд уБеларусііснаваўзвичай,паводлеякогапасаг немеўдакладнагапамеру, авизначаўся, якправіла,бацькамі,братамі чиблізкімінявести. Удастатутавиперияд у актахпригадваўсярознипасаг: 100гриўняў длядачокпаноў, абаяри йзямяне — шляхтадаваліпасаг 20, 30 чи 60гриўняў[74].

УСтатутах 1529, 1566,1588 рр.інститутпасагубиўпадрабязнараспрацавани,деталізавалісядачиненні папасагу,визначанафіксаванаячасткапасагупаводле закону.

>Асабліваяўвага такпасагу йягоправільнагаюридичнагаафармленнязвязана нетолькі ізтим,штоенгарантаваўматерияльнаезабеспяченнежанчини йяедзяцей, але й й ізтим,штоенмеўістотнаезначеннеприспадкаванні йспагнаннігалоўшчики —материяльнайкампенсациі зазабітагаблізкага.Припакліканні такспадчини йспагнаннігалоўшчини неўлічвалісядочкі й сестри,якіяатримліваліпасаграней.

>Пасаг (>маемасць длядачкі-нявести) уСтатутахвизначаўсятермінаміпасаг,виправа,унясенне.Падпасагам увузкімсенсемелася наўвазерегуляваннемаемаснихдачиненняўмаемасцьдачцеўвиглядзегрошай,золата,сребра,каштоўнасцяў.Падвиправайразумеласяўласнасць увиглядзерухомаймаемасцігаспадарча-битавогапризначення,падобна такгерманскайгеради[75].Унясенне —гета сумапасагу йвиправи.Привизначенні вена коштпасагуаценьваўсяўдвая (">савіта"),складваўся ізкоштамвиправи, азатим нагетую сумуафармлялася вена, але й небольшчим натрецьнерухомаймаемасці чоловіка. УСтатуце 1529 р.працесафармленняпасагу й вена незнайшоўяшчедеталевагаадлюстравання.Пасагзвичайнавизначаўсябацькаміпаводлеіхмеркавання. Закон неабмяжоўваўіх угетим, але йўвипадкусмерцібацькоўдочкімелі права напасагпаводлезакону[76].Каліадна іздачокатрималапасагприжиццібацькоў,дик йастатніядочкіпавіннибиліатримацьтакі ж,калііншае неўказанаўтестаменце.Калібацькі не даліпасагу донечкамприжицці й непакінуліраспарадженняў навипадаксмерці,дикдочкіатримлівалі напасагчверцьмаемасцібацькінезалежна пеклоколькасцідачок.Гетаячасткааценьвалася йвидаваласяграшима[77].

Увипадку,калі дачкавиходзіла заміжприжиццібацькі, їйпавіннибиўпатрабаваць пеклозяцязабеспяченняпасагуўвиглядзеафармленнявена[78].

>Асновиінститутасямейнага права,закладзенияўпершимСтатуце,засталісянязменнимі пасваейсутнасціўСтатутах 1566 й 1588 рр., але йразвіваліся далечінейпаводле форми й коларегуляванняправадачиненняў.

Статут 1566 р.пашириўпаняццепасагу.Замацоўваючи, як йраней,парадакзабеспяченняпасагу натраціну (1/3)нерухомаймаемасці чоловіка, Статутпрадугледжваўвипадак,калігетаятраціна небудзеадпавядаць торбіпасагу. Утакім разіпризнаваласяправамернай купівлябацькамнявестимаенткаваўласнасцьдачкі.Пригетимпрадугледжваласясупольнаекаристаннемаенткамприжицці чоловіка йжонкі, але йпаслясмерці чоловікаензаставаўсяўласнасцюжонкі[79]. Названо Статутрегламентаваўдалейшилеспасагу: увипадку,калі пеклошлюбу бувдзяцей йжонка незавяшчаланікомусвайгоўнясення,апошняевярталасяў будинок, ізякога янавиходзілазамуж[80].

Статут 1566 р.адрозна пеклоСтатута 1529 р.падрабязнаразглядаўскладовиячасткіпасагу —уласнапасаг йвиправу, атаксамаатриманне суми венашляхампадвойнайаценкіпасагу (>г.зн.пасаг плюспривенак)[81]. Аліпринципвилученняпасагу тієїжа,што йпаводлеСтатута 1529 р.:калі непрадугледжанаіншае, точверцьбацькоўскаймаемасціпаступаеўпасаг дочок. Статут 1566 р.падрабязнейрегуляваўпарадаквилученняпасагубратамі,іпатекусясцер нагетуюмаемасць такмомантувидачипасагу.Признанамагчимимвидавацьпасаг ізчверцінерухомаймаемасці чи самучверць. Братмусіўаддаць сумупасагусястриваўсялякімвипадку,калі женрастраціўяе, топавіннибиўвярнуцьгетую суму якуласнидоўг[82].

>Другі Статутпрадугледжваўвипадак,калібрати немагліўзяцьапеку надсестрамі ізпричинирознихакалічнасцяў. Утакім разісестрамдавалася правакаристацца тієїдоляймаемасці, якаючивизначана ім напасаг,гетазначиць сестриўтримліваліся начверцімаемасціпадапякунствампризначанагаапекуна[83].

Названо Статутпадрабязней,чим Статут 1529 р.,регуляваўдачиненні папасагу. Так,калібяздзетная дачкапамерла й нераспарадзіласясваімпасагам,дикенвяртаўсяў будинок, ізякогапамерлаяў свій годинувийшла заміж (будинокбацькі).Калі ж янаатрималаўнясенне пеклобратоў, то права наспадчинугетагаўнясенняпасляяесмерці крейди незаміжнясястра.Калібратизахочуцьузяцьунясеннепамерлайсястрисабе,дикнезамужняйсястри ізусейчверцісупольнаймаемасцівидзялялісяпасаг йвиправа[84].

Увипадкунезабеспяченняпасагу ізтрацінинерухомаймаемасці чоловікатреці Статут, як й Статут 1566 р.,прадугледжваў куплюбацькамінявестимаентка, котрістанавіўсяяеўласнасцю.Пасмерцібяздзетнайжонкіпасагмусіўбицьвернутиў будинок, ізякога яновийшлазамуж[85].Тим самимпацвярджаласяканцепцияразмежаванасцімаемасці чоловіка йжонкі,паколькілескупленагамаентка,названагасупольним длякаристання чоловіка йжонкі,супадаў ізлесамунясення —галоўнайречи.Значиць,заявапрасупольнасцьмаемасці булазробленаў законідекларатиўна.Можнаказацьпрасупольнаекаристаннемаемасцю чоловіка йжонкі такпеўнихмежаў, але й непрасупольнуюсямейнуюўласнасць.

Статут 1588 р.паглибіўрегуляваннеправавихдачиненняў павизначенніпасагу. Увипадкурознагалоссяўпаміжбратамі йсестрамінаконтаценкічверцімаемасці дляпасагуяерабіласлужбоваяасоба (>падкамори) уприсутнасці двохшляхцічаў[86].Адсюльвинікае,штосямейниятрадициітрапляліўзаканадаўства.

>Калі братстраціўчверцьмаемасці,видзеленай напасагсястри,апошняяпаводленазванагаСтатута крейди правападацьпазиўниліст не так брата, а так

Страница 1 из 3 | Следующая страница

Схожі реферати:

Навігація