Реферати українською » Журналистика » Станаўленне білоруський журналістикi


Реферат Станаўленне білоруський журналістикi

>Станаўленнебеларускайжурналістикi


>ЗМЕСТ

1.Гiсторияузнікненняпериядичнихвиданняў наБеларусі

2.Беларускаяжурналістика насучасним етапі

2.1Беларускаяжурналістикапачаткупераходнагаперияду (1985-1991 рр.)

2.2СродкімасавайінфармациіБеларусі насучасним етапі

>СПІСВЫКАРЫСТАНЫХКРЫНІЦ


1.Гiсторияўзнікненнепериядичнихвиданняў наБеларусі

>Асенсавацьгісториюўзнікнення йразвіццябеларускагадруку можнатолькіўтимвипадку,каліўсвядоміць, як яноўзаемадзейнічае ізеканамічнимі йпалітичниміпадзеямі,што напрацягувякоўадбиваліся нанашихабшарах,калізразумець,якуюролю яноадигривалаўбарацьбе засацияльнае йнациянальнаеадрадженне народу.

>Фармаваннебеларускайнароднасціпраходзілаўсвоеасаблівихумовах. ПраВялікаеКняствалітоўскае,улічваючи вашудасведчанасць, можна було б йпамаўчаць,аднакскажам,штоменавітаяно далопачатактамувядомамументалітетубеларусаў, котрі ми травнемцяпер. Упринципе,беларуси,пачинаючи ізканца 16 ст. й аж таксенняшняга годинитолькі йробяць,штовиживаюць як народ.Глядзіце, такперадзелаўРечиПаспалітай уканци 18 ст.актиўнаправодзіласяпалітикапаланізациі; ізканца 18 ст. так... –палітикарусіфікациі.Таму такмарудна,цяжка йразвіваласяў нас культура,літаратура,журналістика.Непазбежнимвинікам такийпалітикіпануючихуладаў булотое,што натериториіБеларусі такканца 60-хгадоў 19 ст.фактична неіснавалапериядичнихвиданняў (>тим болю на мовикареннаганасельніцтва),акрамяафіцийних – “>Газетилітерацкейвіленьскай” (“>Віленскаялітаратурная газета”),заснаванай у 1760 р.Віленскайезуіцкайакадеміяй,што крейди йяшчеаднуназву – “>Кур’ерлітеўскі” (“>Літоўсківеснік”), й “>Газетигродзеньскай” (>виходзіла із 1776 р., аў 1792пачаланазивацца “>ВядомосьціГродзеньскі”).Зразумела,штогетия газетиправодзілі набеларускіх земляхпалітикуадкритайпаланізациі.

Газета “>Літоўсківеснік”узнікала йзнікалатройчи.Пад годинупершагасвайгоіснавання (1760 – 1764) яновидаваласяўВільні напольскай мови йредактараміяебиліФ.Папроцкі (1760 – 1762) йА.Янушкевіч. Іншеіснаваннеаказалася самимдоўгім: із 1796 па 1840 рр. Загети годину газетазмяніланекалькіадрасоў, шматвидаўцоў йредактараў.Першапачатковае права навиданне “>Літоўскагавесніка”ўГроднеатримаў пеклоКацярини ІІТадеушВлодек. У 1797годзеенперанессваевиданнеўВільню.Видавецлічиў газетувигаднимсродкаматриманнядаходаў (>якія,даречи, ймеў).Ёнвельміактиўнаімкнуўсявислужиццаперадрускіміўладамі йзапаўняўстаронкі “>весніка”шматлікіміперадрукамі ізафіцийнайпецярбургскайпреси.Зрешти, газета сталатолькітадисапраўдицікавай йзмястоўнай, й то, напеўниперияд,калі булаўпачатку 19 ст.перададзенаТ.Влодакам уарендуВіленскамууніверсітету. З 1800па1832 рр. яноредагаваласяасяродкамвіленскайпрафесури:Я.Ясінскім (1800 – 09),К.Даніловічам (1810 – 11),Э.Славацкім (1812 – 14),А.Марціноўскім (1817 – 40).

>Прагресіўнаяліберальнаяатмасфера, якаючипанавалаўгети годину уВіленскімуніверсітеце,аказвала свійуплиў назмест газети,рабілаягоменшказенним. Аліаафіцийнияўладитрималі газетупадпільнимнаглядам, йредакциіприходзіласянялегка.

У 1834годзестаўленікцараВіленскігенерал-губернатар князьДалгарукідабіваецца “>найвишейшагадазволу”, й газета “>Літоўсківеснік” ізгетага рокустановіццаафіцийним органамПаўночна-Заходняга краю. Газетаатрималазвичайнае дляпадобнихгубернскіхафіцийнихорганаўпрадпісанне: янопавінна буламець сувораакресленифармат, суворарегламентаванизместафіцийнага йнеафіцийнагааддзелаў йўдадатакмусілавиходзіцьнадзвюхмовах –рускай йпольскай.

>Зместафіцийнагааддзеласкладалізагади, укази йўрадавияпастанови, атаксамараспарадженнімясцовагагубернатара,друкаваласянязначнаяінфармацияпраміжнароднияпадзеі,навіниеканамічнага йкультурнагажицця замяжой.Затоеширокабиліпрадстаўлени настаронкахафіцийганааддзеламатериялиабприемах йўвесяленняхгенерал-губернатара ймясцовихверхніхпаноў. Тутжазмяшчаліеканамічнуюінфармацию. Газетаатримала правадрукавацьафіцийнияаб’яви па9-цізаходніхгубернях.Змяшчала яна йартикулибеларускайтематикі (>даречи,при їймеўсядадатак “>Вядамосьцілітерацке” – “>Літаратурниязвесткі”).

>Вядома,афіцийниаддзелбиўнепасредним органамсамадзяржаўнайпалітикі.Аднак йнеафіцийниаддзелпаслядоўнавиконваў тую жпалітику,толькі негараздадкрита.Редакция й неспрабавалавивесцісваевиданне загетиядакладнаабазначаниярамкі.Знешнівигляд “>Літоўскагавесніка”биў малапривабни –паперашерая,шрифтневиразни. яквинік –надтаўжонязначнаяроля,якуюадигривала газетаўграмадскімжицціў30-я гади 19 ст.

У 1840годзе папрадпісанніміністраасветиУварава (>аўтаратеориі “>афіцийнайнароднасці”) “>Літоўсківеснік” (“>кур’ер”)биўперададзениВіленскамудваранскамуінституту,при якимужоўнаступнимгодзеенвиходзіўпадназвай “Віленський вісник”.Даречи, ізгетага ж 1841 па 1859 рр.редактарам у їйпрацаваўвядомипольскіпает,перакладчик,мемуарист йвидавец Антон ЕдвардАдинец (>псеўданім:ІнацентиСтарушкевіч; 25.01.1804.напісаў “Піснюфіларетаў”); із 1860 па 1865 рр. –А.Г.Кіркор,знакамітибеларускі етнограф йфалькларист; із 1891 па 1904 рр.вядомижурналіст йфалькларистПалікарпБивалькевіч йінш.

>Аднаўленнередакциікрихуаживіла газету йпавялічилаколькасціьяепадпісчикаў так 900.Аднакяезместзаставаўсявиключнаафіцийним. Так 1859 року “Віленський вісник”зусімзахіреў,колькасціьпадпісчикаўзнізілася так 400.

29снежня 1859 рокувиходзіць у світлоапошнінумар газети, котріпадпісаўА.Адинец. З 1студзенянаступнага року “Віленський вісник”пачаўвиходзіцьпадредакцияй АдамаКіркора. Унаступния два гади газетапераживаезначнипад’ем.Даследчикіназиваюцьгетипериядвидання “>залатим століть”.

>Приновайредакциі газетапа-ранейшамувиходзіць нарускаай йпольскаймовах йзахоўваеафіцийниаддзел. Аліширокаеграмадскаеажиўленнепачатку 60-хгадоўадлюстроўваецца назмесце газети.Павялічваеццаяефармат,відавочнабольшглибокай йразнастайнайстановіццатематиканеафіцийнагааддзела,расцеколькасцьпадпісчикаў.

Новаредакцияаб’яўляе добрапрадуманую,рознабаковуюпраграму,знаеміцьмясцовуюграмадскасць ізнайбольшважниміпадзеяміўРасіі,друкуелітаратурния йнавуковияматерияли,критичния йбібліяграфічнияагляди,кареспанденциі ізрознихмесцаў.

>А.Кіркор –вядомивучони-етнограф,гісторик,літаратуразнаўца,валодаўсапраўднимредактарскімталентам, йдзякуючиягодзейнасціредакция сталасвоеасаблівимцентрамкультурнайдумкіБеларусі.Менавітаенприцягнуў таксупрацоўніцтвавядомихдзеячоў,пісьменнікаў йпубліцистаў (утимлікуУл.Сиракомлю,В.Каратинскага,А.Вяригу-Дареўскага йінш.).

Газетадрукавалацікавияматерияли пагісториі,етнаграфіі,краязнаўстве,еканоміци й культуриБеларусі.Гетаприкметнапавялічила такяечитацкіінтарес,вираслаяепапулярнасць (>літаральнапраз два місяціколькасцьпадпісчикаўпавялічилася болю,чимудвая).

Структураредакциі йарганізацияяе роботибиліпастаўленидастатковапрафесійна:каліакрамягалоўнагаредактараўгазецеў 1860годзе було шістьредактараўаддзелаў, 70супрацоўнікаў,дик у 1861 р.ужо 10редактараў й 100супрацоўнікаў.

>Неафіцийниаддзел газетидрукаваўся напольскай мови. Ягоадкривалі “>замежниянавіни”,іхредагаваўвядомигісторик,старшиняВіленскайархеалагічнайкамісііМ.Маліноўскі, котрізрабіўгетуюрубрикуживай йрознабаковай.

>Паслязамежнихнавіндрукавалісянавукова-папулярния,гістаричния йлітаратурнияматерияли.Менавіта тут у 1859-1862 рр.усевиразнейгучицьбеларускаятема.

>Ідейнаяпазіция “Віленського вісника”ўгетиперияд узначнайступеніраскриваеццаякраз наматериялахлітаратурна-критичнагааддзела, дзе буламагчимасцьдаць нетолькімастацка-естетичнуюаценкутворчасцітагоцііншагапісьменніка, але й йзакрануцьжиццевиматериял,привесцічитачк такроздумуабакаляючайягоречаіснасці.Такіявиступленнінесліўгазецедаволізначнуюпубліцистичную навантаження.

Настаронках газетиўгетия гадиразгарнуласялітаратурна-критичнаядзейнасцьпачинальнікабеларускайлітаратурнайкритикі,таленавітагапаетаУл.Сиракомлі – у 1861 – 62 рр.ензмясціў у їйбольш задзесяцьартикулаў.

>Асаблівапленнай буладзейнасцьСиракомліўгазецеў 1862годзе,каліенвеўаддзел “>Мясцовиагляд”, котріўключаў усябелітаратурна-критичнияматерияли,кніжниагляд,расказипрападзеікультурнагажиццяБеларусі.Лейтматиавмаддзела була думкапранеабходнасцьнайхутчейшагаразвіццяадукациібеларускага народу.

>ТематикавиступленняўУл.Сиракомліў “>Виленским віснику” булаактуальнай,рознапланавай йбагатайжанрава. У “>Мясцовимаглядзе”енрегулярнадаваўбібліяграфічниязаметкіабкнігах,якіявидавалісяўВільні.Значним папраблематициз’яўляеццаартикул, дзеСиракомляпраяўляешчириклопатаб культурнихкаштоўнасцяхроднага краю.Ёнпрапаноўваеўвесціўгазецерубрику “>Справивандалізму”,кабвикриваць фактиварварскіхадносін такстарини.

ТакканцасваіхдзенУл.Сиракомляактиўнасупрацоўнічаў у “>Виленском віснику”:ягоапошніматериялз’явіўсяў 66нумари за 1862 рік, аўжоў 69 й 70нумарахрасказваласяпрасмерць йпахаваннепаета,правялікую жалобнуманіфестациюўМенску. У 88нумари газетапаведамлялаабствареннікамітета павиданнітвораўСиракомлі йўшанаванніягопамяці.

>Шматувагіўдзяляў “Віленський вісник”асвятленнюкультурнагажиццябеларускіхгарадоў.Пачинаючи із 1860 рокуў їйпастаяннарасказваеццапратеатральнияпастанокі,музичниявечарини,адкриццепублічнихбібліятек уМенску,Віцебску,Магілеве йіншихгарадах,падкресліваеццаіх важливаасветніцкаяроля.

Таккастричніка 1915 року газетадрукаваласяўВільні, а ізгетага години й такканца 1916 року – уГомелі.

>Зацвярдженняўкастричніку 1830 р. “>Палаженняабвиданні “>Губернскіхведамасцей”паклалапачатакафіцийнамуўрадавамудрукуўправінциі.

>Текст “>Палаження”деманстраваў крайнюасцярожнасць йпрадбачлівасцьурада, булорегламентаванафактичнаўсе:праграмаведамасцей,іхпериядичнасць йстрогінагляд заімі.Галоўнайзадачайведамасцей, якадзначаласяў “>Палаженніаб “>Губернскіх відомостях”, було “>дастаўленнеўсім йкожнамузручнагаспосабуатримліваць упатребни годинузвесткіабпастановах йраспарадженняхгубернскага начальства”.

>Губернскіяведамасціпадпарадкоўвалісянепасреднагубернатару, аредагавалісячиноўнікаміасобихдарученняў,якія, якправіла, йвизначалізмест газети.

>Назвигубернскіхведамасцейадпавядаліназвамгуберняў,периядичнасць булапастаяннай, урозния гадиўрознихгубернях янохісталася пеклоаднаго такшасціразоў натидзень.

>Ведамасцям булодазволенамець двааддзели –афіцийни йнеафіцийни, котрі годинахдрукаваўсяасобна йвихолзіўчасцейчимафіцийни.Тираж газети небиўтаксамапастаянним,енвагаўся пеклонекалькіхсоцень такнекалькіх тисячекземпляраў.

>Зместнеафіцийнагааддзеласкладаліпаведамленніабриначнихценах, курсізолата йсерабра,абсельскайгаспадарци,гандлі,абнадзвичайнихздареннях угуберні,абспосабахпаляпшеннявядзеннясельскайгаспадаркі йдамаводстве,абадкрицціўгуберні новихвучебнихустаноў,гістаричнихзвесткахабгуберні йг.д. Такнеафіцийнайчасткіасобнаприкладвалісязагадиабпошуку швидкихпригонних.

>Категаричназабараняласядрукавацьартикули ізроздумамі йвивадаміадноснаграмадскагажицця,палемічния чисатиричнияматериялиціабмяркоўвацьурадавияраспарадженні ймераприемстви.

УПаўночна-Заходнімкраіў 1838годзепачалівиходзіцьгубернскіяведамасці: “>Минские…» (1838-1917), «>Могилевские…» (1838-1917), «>Гродненские…» (1838-1915) йінш

>Першиядзесяцігоддзііснаваннягубернскіхведамасцейзнешнівиглядіхбиўвельміаднатипни – набрудна-шерайпапери,неахайнаабрезания,сляпишрифт.Коштгадавойпадпіскідаволівисокі – 6рублеў 50капеек. Газетивиходзілі нарускай мови.

Напершай паласізмяшчаўсязагаловак газети й герб тієїгуберні, дзеведамасцівихолзілі.Затимішоўматериялафіцийнагааддзела.Часамдаваласяафіцийнаяінфармацияабякой-небудзьграмадскайпадзеі, але й безспробиякога булопубліцистичнагаасенсаванняяеціредакцийнихкаментарияў.

>Неафіцийниаддзелгуб.вед.спачатку малачимадрозніваўся пеклоафіцийнага.Часамз’яўлялісят.зв. “>Прибавления”, дзедрукавалісяаб’явиабгандлі,артикулипрапошукасоб,маенткаў йкапіталаў,цени напрадукти,спісиасоб павибарахпавятовихземскіхгалосних,паведамленніабхваробахживели йіншияматерияли.

>Типовим,наприклад,можалічицца “>Прибаўленне” такпершаганумара “>Мінскіхведамасцей” за 1838 рік. Восьтолькіпералікпаведамленняў:абпажарах,самазабойствах,замерзлихлюдзях,нападахваўкоў,знойдзениммерцвяку,абзвольненнічиноўніка ізпасади зап’янства,страцедакументаў.

Шкірна ізгубернскіх газетПаўн.-Заходнягаграюлічиласваімабавязкамдавацьпадрабязнияапісанністалічнага ймясцовагасвецкагажицця –баляў,пікнікоў,урачистасцяў усувязі із днемнарадження йімянінамі “>іхІмператарскіхвялікасцей” . Наабавязкуведамасцейтаксамаляжаларегулярнаедрукаваннедоўгіхспісаў всіхасоб,якіяпераехалі угубернскігорад,виехалі чипраехаліцеразяго.

>Старонкінеафіцийнагааддзелазапаўнялісяпаведамленняміабрознихнезвичайнихз’явах,таямнічихпадзеях,медицинскімі “>парадамі”,наприклад: “>випрабаваниясродкі пеклобяльма, пекло флюсу, пеклококлюшу, пеклопрастудиўнагах, пекложоўтихплям натвари йг.д.

>Традицийнимі дляўсіхгубернскіхведамасцейбиліпублікациістатистичнихаглядаўгуберні.Часам яниўтримліваліцікавиякаштоўниястатистичниядадзения.Такіяматерияли, якправіла, невиклікаліпяречанняўгубернскага начальства йнаватзаахвочваліся,бо яни, напершипогляд,билідалекімі пекловострихпраблемсучаснасці.Аднак тутурадяўнанедааценьваўіхмагчимуювикривальнуюсілу,бо годинахбясстрасниялічбивельмімногаемаглісказацьабжицці народу.

>Кожни місяцьведамасцірегулярнадрукавалітабліцуметеаралагічнихназіранняў угуберні. “>Мінскія” й “>Магілеўскія”ведамасцізнаемілісваіхчитачоў ізнароднаймедицинай.Артикули нагетуютемууяўляліпеўнинавукова-пазнавальниінтарес.

Зпачатку 50-хгадоў ХІХстагоддзямянаеццавоблікнеафіцийнагааддзелагубернскіхведамасцей.Усебольшз’яўляеццаматериялаў пагісториі,етнаграфіі,археалогііфальклоругеаграфіі.Вялікуюцікавасць учитачоўвиклікаюцьапісаннімясцовихабрадаў.

Зцягам годиниўведамасцяхз’яўляюццаматериялимясцовихкареспандентаў –чиноўнікаў,святароў,настаўнікаў,урачоў йнаватсялян.Праўда,іхвиступленні невиходзілі замежи суворарегламентаванихтем йўцелим немяняліпалітичнагааблічча газети, але йўнейкайступенірабіліягоменшказенним.

>Аналіззместугубернскіхведамасцейдареформеннагапериядуприводзіць такдумкі,штоўцелимгетабилівернияправаднікіафіцийнайурадавайпалітикі. Упершайпалове ХІХстагоддзя янибиліамальадзіниміпериядичнимівиданнямі натериториіБеларусі.Строгіцензурна-палітичнинаглядвиключаўусе,што булозвязана ізактуальниміпитанняміграмадскагажицця,сацияльнага йнациянальнагастановішчабеларускага народу.

Удареформеннипериядгубернскіяведамасцізнаходзілісяпадпригнетам 22ведамасних йспецияльнихцензур.Самиярознияўстанови йведамстви:міністерстваўнутранихспраў йфінансаў,шефжандармаў,духоўни ймедицинскідепартаменти ймногіяіншияканциляриіпадвяргаліцензуриматерияли папитаннях,якіяадносіліся такіхкампетенциі.

>Аднак,визначаючиролю йзначеннегубернскіхведамасцейПаўн.-Заходняга краюўгісториібеларускайжурналістикі,неабходнападкресліць,што яниприцягвалі таксябеўвагумясцовайінтелігенциі йпаступовастанавілісяцентрамі йкриніцайгістаричних,геаграфічних,етнаграфічних йлітаратурнихзвестакаб ріднимкраі.Гети бікприкметнаўзмацніўсяў годину,каліўведамасціприйшлівядомиябеларускіявучония.Культурна-пазнаваўчаякаштоўнасцьматериялаўдазваляегаварицьпрапеўнуюасветніцкуюфункцию,якуювиконваліўПаўн.-З.краігетияафіцийнияўрадавиявиданні.Менавітагетуювисновупацвярджаеаналіззместуадной із самихцікавих газет натериториі краю – “>Витебских губернських відомостей”.

У70-80-я гади ХІХ ст.губернскіяведамасці, як йраней,мелі двааддзели –агульни ймясцови.Па-ранейшамуагульниаддзелдаваўабавязковуюрасійскуюінфармацию.Мясцовиаддзелскладалідзвечасткі –афіцийнаядрукавалациркуляригубернатара,аб’явиаб судновихсправах йтаргах йг.д.Неафіцийная –материялигеаграфічния,етнаграфічния,гістаричния,статистичния, атаксама факти ізмясцовагажицця.

30верасня 1881 р.вийшлапастановаўрадаабвизваленнігубернскіхведамасцей пеклопапяредняйцензури йперадачиіхпададказнасцьмясцовагагубернатара. Алігета малаштозмяніла –мясцовияўлади небилібольшпамяркоўнимі засталічния.

>Адзначаючиакресленуюўцелимурадамафіцийнасцьгубернскіхведамасцей,нельга несказаць,штогетия газети, шкірнаўсваейступені,виконвалі чималуасветніцкуюролю. Задоўгіпериядсвайгоіснаваннянекатория ізіх (>наприклад, “>Могилевские губернські відомості”,асабліваў годину,калінеафіцийнуючасткуредагаваўЕ.Р.Раманаў – 1897-1902 рр.)змагліприкметназмяніцьафіцийнихарактарвидання йзрабіць газетуразнастайнай пазместу йпубліцистичнай упадиходзе такречаіснасці.


2.Беларускаяжурналістика насучасним етапі

2.1Беларускаяжурналістикапачаткупераходнагаперияду (1985-1991 рр.).

Зкрасавіка 1985 р. длядзяржаў,якіяўваходзіліў склад СРСР,пачаўсяпериядпераходу пеклотаталітарнагааднапартийнагарежиму такбольшдемактаричнагашматпартийнага.Беларускідрук угети годинупадзяляўся нареспубліканскі,абласни,гарадскі,раенни, атаксамадрукпрадприемстваў,арганізаций йўстаноў.Пресареспубліканскагаўзроўню булапрадстаўлена 12виданнямі,аднактолькі 5 ізіх можнааднесці такінфармацийна-палітичних: “>Звязду”, «Радянську Білорусію», «Сільську газету», «Прапор юності» й “>Чирвонуюзмену”.

>Усеграмадска-палітичниявиданніз’яўлялісяадначасоваорганаміадпаведнихкамітетаў КПБ йСаветаў народнихдепутатаў йпрактична неадрознівалісяпаміжсабой паідейна-тематичнимзмесце.Першайхарактернайрисайбеларускайпресигетага години булазначнаяколькасцьафіцийнихматериялаў наяестаронках,якіяраспаўсюджвалісяпраз канали ТАРС,БелТА йАгенцтвадруку “>Навіни”. Іншийістотнайасаблівасцю булазначнаяперавага надусіміастатнімітемаміжканаміичнай,ці,дакладней,витворчайтематикі.Маатерияли навитворчуютемурапавядаліпрапоспехіўрабоце,укараненненовайтехнікі, хід йвинікісац.спаборніцтва,цяжкасціўдзейнасціпрадприемстваў.Усеінфармацийна-палітичния газетиБеларусі якщо в місяцьдрукавалітематичниястаронкі,присвечаниядзейнасціпастоў йкамітетаўнароднагакантролю,пісьмамчитачоў,ваенна-патриятичнамувихаванню,навакольнамуасяроддзю,фізкультури й спорту,прааблемамсямейнагажицця,жиццюмоладзі,питаннямарганізациівольнага години,сатири йгумару.

>Палітичнуюінфармацию,якуюдрукавалі насваіхстаронкахбеларускія газети, можнападзяліць натричасткі:афіцийную,інф.,присвечаную такзванайідеалагічнайрабоце, йінф.абпраблемахфункциянаванняорганаўулади,палітичнихарганізаций,аб’яднанняў.

>Падзеяй длялесаўреспублікСавецкагаСаюзастаўХХVІІз’езд КПРС, дзеўпершиню булаўхваленапалітикапаширенняпублічнасці якгалоўнайумовиразвіццяпрацескдемакратизациі.Састудзеня 1986 р. настаронкахбеларускіх газетсталідрукаваццаматериялиправайнуўАфганістане,якіяхоць йпраходзіліцензуру, але йўсе жтакінесліаўдиториіпеўнуюінфармациюпрападзеіневядомайдагетульвайни. Араней заўсеастатніяновиятемизаявілапрасябетемаекалагічнайбяспекі,стаўшаяжиццеваважнайпасляавариі наЧарнобильскай АЕС.Ваўмовахпоўнагакантролю із боціўлад надпресай,телебачаннем йрадиевяшчаннемреальнияпамери катастрофибиліадразузасакресани,винікіяе чизначнапамяншаліся, чинаогулзамоўчваліся,усяінфармациянаконтгетайтрагедиіраспаўсюджваласявиключнапраз канали ТАРС йБелТа.

>Значнаемесца настаронкахбеларускіх газет угети годинузаняліматериялиабходзесправаздачна-вибарчайкампанііўкамсамоле.Репартажижурналістаўсведчиліпрапошукмаладимілюдзьмісвайгомесцаўеканамічним йпалітичнимжиццікраіни,з’яўленне нових форм йметадаў урабоцекамітетаўЛКСМБ й,разам ізтим,живучасці старихпраблем, схем йшаблонаўдзейнасці.Напр., наМагілеўскайгарадскойканференциіЛКСМБупершиню заўвесь годинуправядзеннятакіхмераприемстваўпадзеіпачаліразвівацца не пазагадзяпадрихтаванамупрезідиумамсценарию.Калістаршиняпрапанаваўспиніцьабмеркаваннедаклада, тоделегати непагадзіліся ізгетим,пачалішчиравиказваццапранедахопиўдзейнасцікамсамольскіхфункциянераў.Називалісякабінетнистиль роботи,папяроваятворчасцьняздольнасцьналадзіць вільні годинумоладзі,ігнараваннеіснаваўшихнефармальнихмаладзежнихгруповак. Урешцерешт,аднак,старшиня йпрезідиумзмагліўзяцьсітуациюпадкантроль,неабходная імрезалюция булапринята (“>Маг.праўда”, 1987, 7.01.).

З 1987 р.тривалаемесцасярод новихтембеларускайпубліцистикі посілатема “білихплям” угісториі йцесназвязаная ізеюпраблеманациянальнагаадрадження.Развіццепалемікі нагетуютемувиклікалаправядзенне 7лістапада 1987 р. незалежнимаб’яднаннеммаладихлітаратараў “Тутейшия” йгісторика-культурнаайсуполкай “>Талака”жалобнагамітингуўМінску,присвечанагаабрадупамінанняпродкаў “Дзяди”.Супрацоўнікінститутагісториі АН БРСРВ.Пепяляеў уартикуле “>Памяць добра й зла”абвінаваціўгісторикаК.Тарасаваўприхільнимстаўленні такбеларускайеміграциі,вядомайсваіміантикамуністичниміпоглядамі,асудзіўуживанненекаториміпрамоўцамі намітингупадчасхарактаристикісталінскагарежимувиразаў “>ахвярибюракратизму” “>генацидсупрацьуласнага народу”.

>Адказам нагетупублікациюстаўартикулнароднагапісьменнікаБеларусіВасіляБикава “>Питанні,якіячакаюцьадказу”, дзеенсцвярджаўграмадзянскую ймаральнуюнеабходнасцьназваць нетолькіпрозвішчиахвярсталінскіхрепресій, але й йпрозвішчиіхкатаў.В.БикаўадвергнуўімкненнеПепяляевадаказаць,штомногіякіраўнікі,культурния йнавуковиядзеячиБеларусібилісаслани йрасстралянисправядліва.

Напрацягу 1988 р.назіраласяажиўленнеўпалітичнимжицціСав.Саюза,павишеннепалітичнайактиўнасціграмадзян.Працягваласяпаширеннетематичнагадияпазонупублікацийбеларускайпреси. У газетахпачалізмяшчаццаматериялипранегатиўнияз’явиўарміі,репартажи ізмесцаўзняволення,інтерв’ю ізбомжамі,артикулиўрачоў-сексолагаў йг.д.Шматувагіжурналістисталіўдзяляцьсацияльнанеабароненимлюдзям –інвалідам,сіротам,састарелим,адзінокіммаці.Требаадзначицьпаступоваезмякченне тонуартикулаў нарелігійнуютематику,пераход пекловаяўнічагаатеізму такпризнання зацарквой права награмадска-кариснуюдухоўнуюдзейнасць.Шляхіразвіццябел.мовитаксамаширокаабмяраоўваліся настаронках газет.Друкавалісяартикулинавукоўцаў,падборкіпісьмаўчитачоў, дзеаналізавалісяпричини,штопривялімову такфактичнагавиваду ізграмадскагаўжитку,приводзілісяприкладиадмоўнагастаўлення такяе із боцідзяржаўнихбюракратаўрознихрангаў,расказваласяпрастваренне шкіл ізпаглибленимвивученнембеларускаймови йлітаратури,беларускамоўнихкласаў,виказвалісяпрапановиправесціреферендум панаданнібеларускай мови статусудзяржаўнай.Усе великупалітичнуюафарбоўкунабиваліпублікациі нагістаричнуютематику, атаксамаприсвечаниядзейнасцікультурна-гістаричнихсуполак.СапраўднаеўзрушеннеграмадскайдумківиклікаўартикулЗ.Пазняка йЯ.Шмигалева “>Курапати –дарогасмерці”, у якимаўтариўпершинюназивалімесцамасавагапахаваннябязвінназабітихлюдзей,приводзілішматлікіяўспамінисведакзлачинстваў (“>Звязда” 1988, 17.08.).

>Активізацияпалітичнагажиццявяла такпаступовайідеалагічнайпаляризациіграмадства,стваренняарганізацийнааформленайапазіциі.Найбольшважниміаргументамі дляафіцийнихідеолагаў удискусіях ізапанентамісталіабвінавачанніўприхільнасці таккапіталістичнага ладужицця,нацияналізме,абразлівиявиказванні наадраспраціўнікаў,праштосведчацьартикули “>Эвалюцияпалітичнаганевуцтва” й “Пена нахваліперабудови”,надрукаванияўмногіхбел.газетах.Супрацьстаяннепаміжафіцийниміўладамі йнациянальна-радикальнайапазіцияйдасягнуласваейнайвишейшайкропкі 30кастричніка 1988 р.,калі службиаховиправапарадкуразагналі наМаскоўскіхмогілкахпадМінскамжалобнимітинг ізнагоди дняўшанаванняпамяціпродкаў “Дзяди”.Адзінайбеларускайгазетай, якаючи далабольш-меншаб’ектиўнуюкарцінутаго,штоздарилася, була “>Чирвонаязмена”, дзеяе 12кареспандентаўзмясцілікалектиўнирепартаж йінтерв’ю ізвідавочцамі: “>Перакриліўваход намогілкі,приехаліпажарниямашини ізбрандспойтамі йвадаметамі.Виклікалаздзіўленне йамуніцияправаахоўнихатрадаў:каскі,палкі-дубінкі,шчити,балонисаслезатачивим газам...Міліцияпачаларазганяцьнатоўп, котріішоў унапрамкумогілак.Вихопліваліасобнихлюдзей йзапіхвалііх умашини,наватжанчинамзаламлівалірукі. Буложудасна нагетаглядзець.

Угети ж годинупрацягваласяарганізацийная робота пападрихтоўциреформипалітичнайсістемиСав.Саюза, длячагобиліўнесенинеабходниязмениўКанституцию СРСР й Закон «>Абвибарахнар.депутатаў СРСР».Реформавибарчайсістемисупала ізарганізацийнимафармленнем уреспубліциапазіцийнага руху –Бел.нар.фронту заперабудову «>Адрадженне», котріадразу жприблізна якщо в місяцьпачаўвидаваць газету «>Навіни».Першинумар «>Навін»вийшаў улістападзе 1988 р. йбиўприсвечанимінскім «>Дзядам-83», атаксамазмяшчаўінфармациюпратое,што 19кастр. напасядженніграмадскай радитавариства «>МартиралогБеларусі»биўсфарміраваниаргкамітет БНФ. Удругім йтрецімнумарах газетибилінадрукаваниматерияли папраектуПраграми БНФ, паради паправядзеннівибарчайкампаніігрупаміпадтримкі намесцах,перадвибарная платформа фронту,інтерв'ю ізкандидатаміўдепутати –А.Адамовічам,В.Бикавим,А.Вярцінскім.

>Прикладнаўгети ж годинувийшаўпершинумарчасопіса «>Студенцкая думка» статусякога самвидаўцивизначилі як «>грамадска-палітичнидикультуралагічничасопісстуденцкагапатриятичнагазгуртавання «>Світанак»,створанагастудентаміБТІ.Ідейна-тематичнизмествиданняўасноўнимабмяжоўваўсяпитаннямібеларусізациівучебнагапрацесуўВНУ.КанфедерацияБеларускіхСуполак видавала двабюлетені – «>ВесткіАдрадження» й «>Супольнасць», дзезмяшчалісяматериялисац.-палітичнага йкультурнагахарактару. У 1990 р.пачалівиходзіцьчасопісправаслаўнааймоладзі «>Праваслаўная думка» йвиданнебеларускайуніяцкаймоладзічасопіс «>Унія».Тавариствамаладихлітаратараў «Тутейшия» видавалаінфармацийнибюлетень «>Кантроль».

>Мясцовияаддзяленні БНФтаксамамелі паліінфармацийна-палітичниядрукавания органи.Раней заіншияз'явілася «Білоруська трибуна» (4снежня 1988) – органМінскайгрупипадтнимкі БНФ, атаксамавиданне “>Баранавіцка-Берасцейскагааддзялення БНФ “>Адрадженьне” газета “Шлях”.Гомельскікаардинацийницентр БНФстаўвидаваць газету “>Атава”,Магілеўская рада фронту – газету “>Абудженне”.Сяродвиданняўраеннихарганізаций БНФ можнаназваць “>ВольниМазир”, “>Сумленне” (Слуцьк), “>Пагоню” (>Лепель), “>Раніцу” (>Маладзечна) йінш.Виходзілітаксама йразавиявиданні, напр., “>ДзеньВолі”биўприсвечанигадавінеабвяшченняБНР.

>Сведчаннемадрадження наБеларусішматпартийнасцістаўвихад у світлочасопісаДемакратичнайпартиіБеларусі “>Свабода” йпублікацияўлепельскай “>Пагоні”маніфесталіберальна-демакратичнайпартиіБеларусі.Усевиданнінефармальнихарганізацийвиходзілі нелегальна,іхасобниянумаримелірознифармат,адрознівалісяякасцюпапери,друкаваліся яничасцей заўсе напішучихмашинках,тиражаваліся накапіравальнихапаратах, араспаўсюджвалісяўграмадскіхмесцах, утранспарце.

З 1жніўня 1990 р.пасляўступленняўдзеянне Закону СРСР “>Абдруку йіншихсродкахмасавайінфармациі”пачаўсярезкі зростанняколькасціпериядичнихвиданняў,асабліванедзяржаўнагарегіянальнагадруку.Пачалівиходзіць газети “>БВП.Брествестпресс”, “>МВ.Магілеўскіяведамасці”, “Вісник Могилева”,вячерніягарадскія “Добрівечар” (>Мінск), “24гадзіни” (>Гродна),раенния “>Печинские новини” (>Барисаў) йінш.Найбольшсприяльним дляновайбел.пресиўсіхузроўняўстаў 1991 рік,калі булазарегістравананайбольшаяколькасцьтакіхвиданняў.Пахарактаризмяшчаемихматериялаўноваўтворанидруктребападзяліць награмадска-палітични,інфармацийна-рекламни,еканамічни,маладзежни, культурні йінш.Колькаснапераважалімаладзежниявиданні,штотлумачицца, упершуючаргу,ільготниміўмовамігаспадарчаайдзейнасцікамітетаўЛКСМБ,якіяваўсіх безвиключеннявипадкахз’яўлялісяіхзаснавальнікамі: «Молодіжний кур'єр» (>Гродна), «Молодіжні новини» (>Віцебск), «Місцеве час» (>Наваполацк), «Лідер» (>Орша) йінш.

>Нягледзячи наширокаераспаўсюджанне ,новиябеларускіявиданнімелі малі наклад йнедастатковуюпериядичнасцьз-заглибокагаеканамічнагакризісу, котріпачаўсяў 1991 р. Угети годинутиражпераважнайбольшасцібеларускіх газетупаўніжей заўзровень 1985 р.,зменшиласяпериядичнасцьвихаду.

>Т.ч., уразглядаемипериядпресаБеларусіразвіваласяўскладаних,супяречлівихумовах.З’явілісянедзяржаўния,апазіцийниявиданні,билістворанипеўнияправавия нормифункциянаванняінфармацийнайпрасториреспублікі,аднакеканамічникризісзначнапагоршуўумовиразвіццянациянальнайжурналістикі.

>периядичнивиданнежурналістика

2.2СродкімасавайінфармациіБеларусі насучасним етапі

27ліпеня 1991 р.Республіка Білорусь булаабвешчанаВярхоўнимСаветамсувереннай йсамастойнайкраінай.Пачаўся нові етапбеларускайгісториі,пошукефектиўнагавирашенняпалітичних йсацияльна-еканамічнихпраблем ізметайбудаўніцтвадемакратичнагаграмадства йдасягненнявисокагаўзроўню культури йдабрабитулюдзей.

Ужніўні 1991 р.Масквеадбиўсявядоми путч, котріатримаўширокірезананс усвеце йвиклікаўабуреннеграмадзян “>краіниСаветаў”.

>Працеспалітичнагакіраўніцтвазайшоў утупік йпаскориўсамавизначеннесаюзнихреспублік.ВярхоўниСаветБеларусіприняўпастановуабприпиненнідзейнасціпартийнихарганізаций,пачаласяреарганізациясродкаўінфармациі.Упершиню за гадиіснаваннясав.улади випускнекаторихбеларускіх газетбиўспинени.Периядичниявиданніперасталібицьорганаміпартийнихкамітетаў йперайшліўведанневиканкамаў йпрацоўнихкалективаў.Гетаадркзузмянілазместкамунікатиўнихпрацесаў.

Укастричніку 1991 р.пачалавиходзіць набел.ірус.мовах газета “>Республіка”,заснавальнікаміякойсталіКабінетМіністраў йкалектиўредакциі.Гетабиў нові длятаго годинитипвидання пазмесце й формі.Демакратичнасцьнакірункупадкресліваласяўгалоўним гаслу газети – словахК.Каліноўскага: “Не народ дляўрада, аўрад для народу”. “>Республіка”даволіхутканабилапапулярнасць,дзякуючивострамуабмеркаванню самихзлабадзеннихпраблемпалітичнага,еканамічнага йкультурнагажицця й сталаразам із “>Народнайгазетай”адним ізбуйнейшихвиданняўновага години.


>СПІСВЫКАРЫСТАНЫХКРЫНІЦ

1. Конєв О.Г. Історія журналістики Білорусі / Конєв О.Г. –Мн:Виш. Школа, 2005 р.

2.Говін З. У.Гісториябеларускайжурналістикі (1563-1917):Вучебна-метад. комплекс. –Мінск, 2003.

3. Виноградов О.Н. Витокибелоруской пресі й журналістики / Виноградов О.Н. –Мн, 2005 р.

4.Беларускаяжурналістика (1917–1941 рр.):Вучебна-метад.Дапаможнік –Мінск, 1993 – Ч. 2.

5.Беларускаяжурналістика (1941–1995 рр.):Вучебна-метад.Дапаможнік –Мінск, 1996 – Ч. 3.


Схожі реферати:

Навігація